بسم الله الرحمن الرحیم
ماه صفرالمظفر دومین ماه از سال قمری است. "صفر" برگرفته از " صُ فْ رَ ة " به معنای زردی و خزان که بر اساس همزمانی نامگذاری اولیه این ماه با فصل پاییز بوده و یا برگرفته از " صِ فْ ر" به معنای تهی و توخالی است چرا که اعراب جاهلی برای آغاز جنگهای داخلی پس از ماه های حرام، شهرها را خالی می کرده اند.
ماه صفر به نحوست مشهور است و برخی از علتهای این نحس بودن از این قرار است:
1- اعراب جاهلی که به توقف جنگ در ماه های حرام مقیّد بودند با تمام شدن ماه محرم، انتظار آغاز جنگ و خونریزی را داشتند و از این رو فرا رسیدن این ماه را ناخوشایند و نحس می دانستند و این رسم ادامه یافت.
2- بزرگترین نعمت و لطف خدا به بندگان نزول وحی است که در ماه صفر برای همیشه قطع شد چرا که نبی مکرم اسلام به عنوان خاتم الانبیاء(ص)، در روز دوشنبه بیست و هشتم ماه صفر سال 11 قمری رحلت فرمود و به این دلیل این ماه برای مسلمین و بلکه عموم بشریت نحس و ناخوشایند است.
3- اول صفر سال 61 قمری و در بیستمین روز شهادت امام حسین و اولاد و اصحابش، کاروان اسیران کربلا را به شهر شام، مرکز خلافت یزید بن معاویه لعنه الله وارد ساختند. ایادی یزید و مردم شام از هیچ ظلم و تعدی به خاندان پیامبر فروگزار نکرده و با باقیماندگان واقعه عظیم عاشورا بدترین رفتارها را انجام دادند. امام سجاد علیه السلام که خود شاهد واقعه عظیم عاشورا بوده و شهادت پدر و برادران و بستگان و یاران با وفای پدرش را نظاره کرده است، در پاسخ به این سوال که در طول واقعه عاشورا چه چیزی برای شما سخت تر بود؟ نه تنها شهادت امام حسین و اولاد و اصحابش را سخت ترین اتفاق بر نمی شمرند بلکه سه بار نام از شهر شام آورده و فجایع شام در مواجه با کاروان اسیران کربلا را سخت ترین اتفاق وقایع عاشورای سال 61 قمری معرفی می فرمایند و حتی از وجود مقدسشان منقول است که در کشاکش صدمات و سختی های اسارت در شام فرمودند: " فیالیت امى لم تلدنى و لم اکن / یزید یرانى فى البلاد اسیر" یعنی ای کاش مادر مرا نزائیده بود و نبودم که در شهرها به اسارت بروم و یزید مرا نظاره کند (1) بر این اساس نیز می توان نحوست و ناخوشایندی ماه صفر را توجیف و تفسیر کرد.
4- در حالیکه فقط در یکی از روزهای ماه صفر آن هم بنابر نقلی ولادت حضرت امام موسی بن جعفر علیهماالسلام واقع شده اما بر اساس روایات متعدد و معتبر تاریخی به غیر از 28 صفر که روز رحلت نبی مکرم اسلام صلی الله علیه و آله است، روزهای مختلف این ماه شاهد شهادت اولیای الهی و بزرگان دین اسلام بوده است.
5- گذشته از موارد فوق الذکر که عینا در طول تاریخ وقوع پیدا کرده و منشاء نحوست ماه صفر تلقی شده اند، با توجه به تقسیم بندی روزها و ساعات به سعد و نحس که در منابع مختلف روائی آمده است و نوعا ریشه در مراحل تکوین و خلقت داشته و یکی از ابزارهای قدرتمند تقدیر، تدبیر و هدایتگری خداوند متعال است، می توان چنین برداشت کرد که ماه صفر خصوصا برخی از روزهای خاصش از این منظر، نحس است و می بایست از انجام امور مهم در این ایام پرهیز کرد.
با توجه به مقدمات فوق و دستورات مختلفی که در کتب ادعیه و اعمال وجود دارد، چند عمل مهم برای دفع و رفع آثار نحوست ماه صفرالمظفر، تجویز و توصیه شده است که عبارتند از:
1- صدقه دادن به هر شکل و هر میزان که ممکن است. چه اینکه صدقه از مهمترین عوامل دفع بلاست.
2- فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد
3- قرائت ذکر استغفار (استغفرالله ربی و اتوب الیه)
4- پرهیز از انجام کارهای مهم و تعیین کننده زندگی در این ماه خصوصا در روزهای خاص آن که عبارتند از:
الف/ 3 روز اول این ماه
ب/ روز هفتم ماه صفر
ج/ روز شانزدهم ماه صفر
د/ روز بیستم (اربعین حسینی)
ه/ چهارشنبه آخر ماه صفر و ماه های دیگر
و/ 3 روز آخر این ماه
اعمال مخصوص ماه صفر
1- آنچنان که می بایست دیگر ماه های قمری را با نمازی مخصوص آغاز کرد، برای ماه صفر نیز نماز روز اول ماه به این کیفیت خوانده می شود: نماز اول ماه دو رکعت است رکعت اول پس از خواندن سوره حمد 30 مرتبه سوره اخلاص(قل هوالله احد) خوانده می شود و در رکعت دوم پس از خواندن سوره حمد 30 مرتبه سوره قدر(انا انزلناه فی لیلة القدر) خوانده می شود. مستحب است پس از نماز دعا کرده و صدقه بدهد.
2-خواندن دو رکعت نماز در روز 3 ماه صفر با این کیفیت: در رکعت اوّل پس از خواندن سوره حمد، سوره فتح (انّا فتحنا لک فتحا مبینا) را بخواند و در رکعت دوم نیز پس از خواند سوره حمد، سوره اخلاص (قل هوالله احد) قرائت شود و پس از سلام نماز، صد بار صلوات بفرستد و صد بار آل ابى سفیان را لعنت کند و صد مرتبه استغفار کرده و آنگاه حاجت خویش را از خداوند بخواهد.
3- این دعا را برای رفع بلا در هریک از روزهای ماه صفر 10 مرتبه بخواند:
یا شَدیدَ الْقُوی وَیا شَدیدَ الْمِحالِ یا عَزیزُ یا عَزیزُ یا عَزیزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَمیعُ خَلْقِکَ فَاکْفِنی شَرَّ خَلْقِکَ یا مُحْسِنُ یا مُجْمِلُ یا مُنْعِمُ یا مُفْضِلُ یا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ
4- سه روز روزه گرفتن در روزهای پنجشنبه اول ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اول از دهه وسط ماه است.
5- خواندن زیارت اربعین در روز بیستم صفر که بسیار سفارش شده است.
مناسبت های ماه صفر
روز اوّل:
ورود سرِ مبارک حضرت سیّدالشّهدا(علیه السلام) به همراه کاروان اهل بیت(علیهم السلام) به شهر شام در سال 61 قمری
آغاز جنگ صفّین در سال 37 قمری، مابین امیرمؤمنان(علیه السلام) و لشکریانش، با معاویه و سپاه شام که 110 روز طول کشید و نهایتا با نیرنگ عمرو عاص در به نیزه زدن قرآن ها پایان یافته و به ماجرای حکمین ختم شد.
روز دوم:
شهادت زید بن على بن الحسین(علیه السلام) پس از قیام بر ضدّ بنى امیّه در سال 120 هجرى است; وى به هنگام شهادت 42 سال داشت.
روز سوم:
به آتش کشیدن و تخریب کعبه توسط حصین بن نمیر به فرمان یزید بن معاویة در سال 64 قمری
روز هفتم:
بنا بر نقل شیخ مفید و کفعمى، روز شهادت امام حسن مجتبى(علیه السلام) است.
همچنین ولادت امام کاظم(علیه السلام) طبق روایتى در سال 128، در این روز در منطقه «ابواء» (محلّى میان مکّه و مدینه) واقع شده است.
روز شانزدهم:
شهادت حضرت یحیى بن زکریّا علیه السلام
روز بیستم:
چهلمین روز شهادت امام حسین(علیه السلام) است. بنابر نقل جمعى از بزرگان مانند شیخ مفید، شیخ طوسى و کفعمى، جابر بن عبداللّه انصارى در این روز براى زیارت امام حسین(علیه السلام) به کربلا آمد و همین روز، روزى است که اهل بیت امام حسین(علیه السلام) طبق روایتى از شام به مدینه آمدند.
ولى در ارتباط با آمدن اهل بیت حسینى(علیه السلام) در روز اربعین به کربلا میان مورّخان اختلاف است; مرحوم حاج شیخ عبّاس قمى در «منتهى الآمال» از سیّد بن طاووس نقل مى کند که اهل بیت حرم حسینى(علیه السلام) در مسیر بازگشت به مدینه، نخست به کربلا آمدند و زمانى به آنجا رسیدند که جابربن عبدالله انصارى و گروهى از بنى هاشم به زیارت امام حسین و یارانش آمده بودند (و با توجه به اینکه جابر در بیستم صفر به کربلا آمد، بنابراین اهل بیت نیز ورودشان به کربلا همان روز بود).
اما مرحوم حاج شیخ عباس قمى با توجه به نقل دیگر مورّخان و قرائن و شواهد دیگر، ورود اهل بیت(علیهم السلام) را در بیستم صفر (اربعین حسینى) به کربلا بسیار بعید مى داند و از شیخ مفید و شیخ طوسى نقل مى کند که اهل بیت(علیهم السلام) روز بیستم صفر از شام به مدینه مراجعت کردند.
روز بیست و هشتم:
در سال یازدهم هجرى، رسول گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) رحلت فرمود و همه مورّخان اتّفاق دارند که روز وفات آن حضرت، روز دوشنبه بود.
همچنین بنا بر نقل جمعى از علما و مورّخان، روز بیست و هشتم صفر سال 50 هجرى، روز شهادت امام حسن مجتبى(علیه السلام) است.
روز آخر:
بنا بر قول «شیخ طبرسى» و «ابن اثیر» آخر ماه صفر سال 203 هجرى، روز شهادت امام رضا(علیه السلام) است که در سنّ پنجاه و پنج سالگى، توسّط مأمون عبّاسى مسموم شده و به شهادت رسید.
-------------------------------------------------------------------------
1-عنوان الکلام ص 118 / در برخی منابع این عبارت که شعری مشهور در عرب است از زبان حضرت سجاد علیه السلام اینگونه نقل شده است : " فیالیت لم أنظر دمشق و لم أکن / یرانی یزید فی البلاد أسیره " /موسوعة الامام الحسین (ع) ج 6 ص 384