بسم الله الرحمن الرحیم
بنابر برخی نقل های تاریخی 7 صفر زادروز مبارک حضرت امام موسی بن جعفر علیه السلام است. امام مظلومی که در سخت ترین شرایط سیاسی و اجتماعی و در عوان جوانی عهده دار امامت شیعیان گردید و چون خورشیدی درخشان روزگار ظلمانی خلافت عباسیان را برای خداجویان و آزادی خواهان نورانی کردند. امام کاظم که بیش از دشمنی های بی پایان بنی عباس از جفاکاری برخی از نزدیکان و مدعیان تشیع در رنج فراوان بودند، صبورانه به هدایت امت همت گمارده و حتی سالهای زیادی از عمر شریفش را در سیاه چال های تنگ و تاریک هارون الرشید سپری کردند.
به میمنت سالروز ولادت باب الحوائج حضرت موسی بن جعفر(ع) به زندگی پر فراز و نشیب و نورانی این امام همام، نگاهی گذار می افکنیم.
امام موسی کاظم علیه السلام، هفتمین امام شیعیان و فرزند و جانشین امام صادق(ع) است. مادربزرگوارش حمیده بربریه از برترین زنان و صاحب علم و حکمت فراوان و محل رجوع زنان مسلمان بود.
ولادت امام کاظم(ع) را در 7 رجب یا 7 صفر سال 128 قمری یا سال 129 قمری در منطقه ابواء، واقع در بین مکه و مدینه نقل کرده اند.
ابو بصیر گفت: همراه امام صادق علیه السلام برای شرکت در مراسم حج عازم مکه بودیم. وقتی به سرزمین ابواء رسیدیم، حضرت برای ما صبحانه ای تدارک دید. مشغول صرف صبحانه بودیم که کسی از طرف همسر امام صادق علیه السلام آمد و به ایشان خبر داد که حال همسرتان دگرگون شده و درد زایمان آغاز شده است و چون فرموده بودید در این باره قبل از هر کار شما را مطلع کنیم، خدمتتان آمدم.
امام صادق علیه السلام همان لحظه برخواست و همراه فرستاده ی همسرش رفت و بعد از چند لحظه برگشت. ما که قیافه ی شاداب ایشان را دیدیم، شاد باش گفتیم و از وضعیت همسرشان پرسیدیم، فرمود: خداوند حمیده را به سلامت داشت و به من پسری عنایت فرمود که در میان مخلوقاتش از همه بهتر است. همسرم در باره ی آن نوزاد مطلبی به من گفت: که گمان می کرد من از آن بی خبرم; اما من پیرامون آن موضوع از او آگاه تر بودم.
من (ابو بصیر) درباره ی محتوای آن مطلب سؤال کردم، ایشان فرمود: «حمیده گفت: هنگامی که آن نوزاد متولد شد، دست هایش را بر زمین گذاشت و سر به سوی آسمان بلند کرد.» من به حمیده گفتم این کار نشانه ی رسول خدا صلی الله علیه و آله و نشانه ی وصی بعد از اوست. (1)
نام مبارکش کاظم بود و ابو الحسن اول، ابو الحسن ماضی، ابو ابراهیم، ابو علی، ابو اسماعیل، از معروف ترین کنیه های ایشان است.
مشهورترین القاب آن حضرت نیز که گویای مقام بلند و جایگاه رفیع علمی ، ایمانی و اخلاقی ایشان است، عبدصالح، نفس زکیه، زین المجتهدین، وفیّ، صابر، امین و زاهر می باشد گرچه لقب مبارک "کاظم" به جهت فرونشاندن خشم و بردباری فراوان آن حضرت، از همه مشهور تر است.
امام موسی کاظم در 20 سالگی و پس از شهادت امام صادق (ع) و در شرایط بسیار دشوار سیاسی و اجتماعی به امامت رسید و 35 سال عهده دار رهبری شیعیان بود.
دوره امامت ایشان همزمان با خلافت این 4 خلیفه بنی عباس بود:
- منصور دوانیقی (136- 158 ق)
- محمد معروف به مهدی (158-169 ق)
- هادی (169-170 ق)
- هارون (170-193 ق)
امام صادق علیه السلام که با آگاهی از قدرت و نفوذ گسترده منصور دوانیقی، برای معرفی امام کاظم (ع) به عنوان جانشین خود و هفتمین امام شیعیان از هر فرصتی استفاده کرده بود، در تنظیم وصیت نامه خویش، در کنار نام مبارک امام کاظم به عنوان وصی خویش، 4 اسم دیگر را نیز آورده بودند تا امکان شهادت حضرت کاظم(ع) به دست منصور، از بین برود.
منصور دوانیقی پس از اطلاع از متن وصیتنامه حضرت صادق(ع) از رویارویی مستقیم با امام کاظم اجتناب وریزد چرا که خود یکی از کسانی بود که به عنوان وصی از جانب امام صادق(ع) انتخاب شده بود؛ بنابراین منصور دوانیقی راه فشار سیاسی و روانی به حضرت را در پیش گرفت و از هیچ اذیت و آزاری کوتاهی نورزید.
در 10 سالی که امامت حضرت کاظم(ع) با خلافت منصور همزمان بود امام در روشنگری شیعیان و ایجاد همبستگی بین آنها تلاشهای فراوانی کرد و دامنه اقدامات حضرت در سرزمین اسلامی گسترده بود به گونه ای که در هنگام مرگ منصور، افراد زیادی از یاران و منصوبین امام موسی بن جعفر(ع) در زندان های بنی عباس گرفتار بودند.
مهدی عباسی فرزند منصور دوانیقی که سیاستی مردم فریبانه و خدعه آمیز داشت پس از مرگ پدرش، زندانیان سیاسی را که بیشتر شیعیان امام کاظم(ع) بودند، به جز عده ی کمی، آزاد کرد و اموال مصادره شده ی آنان را نیز باز پس گردانید. اما همچون منصور دوانیقی شدیدا مراقب رفتار امام(ع) و شیعیانشان بود و در دشمنی غیر علنی با ایشان کوتاهی نمی ورزید. تا جائی که شاعرانی که به اهل بیت پیامبر(ص) بی حرمتی می کردند را از پاداش های فراوان خود بهره مند می ساخت. «بشار بن برد» از جمله شاعرانی بود که از او هفتاد هزار درهم و «مروان بن ابی حفص » از او صد هزار درهم دریافت کردند.
امام کاظم علیه السلام با عنایت به اینکه مهدی عباسی اهل خوش گذرانی و اسراف و حیف و میل بیت المال بود و حتی برای ازدواج پسرش هارون،50 میلیون درهم خرج کرد، از فضای اجتماعی بیشترین تلاش را در راستای پرورش عالمان و اندیشمندان شیعه و مقابله با ظلم دستگاه بنی عباس به کار گرفتند.
گزارش فعالیتهای پنهان و آشکار امام به مهدی عباسی رسید و او دستور تبعید امام از مدینه به بغداد را صادر کرد. مهدی عباسی در همان شبی که امام را به بغداد فراخوانده بود، حضرت علی بن ابیطالب (ع) را در خواب دید که خطاب به او این آیه را می خوانند: فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض و تقطعوا ارحامکم (8) آیا از شما انتظار می رود که اگر حاکم گردید،در زمین فساد کنید و قطع رحم نمایید؟ همان نیمه شب مهدی عباسی به دنبال امام فرستاد و پس از تکریم و دلجوئی، ایشان را به مدینه باز گردانید.
با مرگ مهدی عباسی در 169 قمری پسرش هادی بر مسند خلافت نشست و با خاندان پیامبر خصوصا امام کاظم علیه السلام به سختی رفتار کرد. در دوره او که اعتراضات به نزاع و جنگ نیز کشیده شده بود واقعه "فخّ" اتفاق افتاد و به شهادت حسین بن على بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب (ع) که علیه عباسیان قیام کرده، منجر گشت.
هارون الرشید که یکسال پس از هادی و با مرگ او به خلافت رسید، امام کاظم را در اوج اقتدار فرهنگی و علمی یافت، به رویارویی با امام پرداخت و در این راستا به علم و فلسفه غیر اسلامی خصوصا واردات فکری هند و یونان و حتی ترویج افسانه و خرافات اقدام کرد.
اما شوراندن عالمان منحرف علیه امام و انتصاب نمایندگانی در شهرهای مختلف خصوصا مدینه منوره که سعی در دور ساختن مردم از کانون هدایت و نورانیت امام کاظم (ع) داشتند، فایده چندانی نبخشید و هارون نیز چون اسلاف خویش وادار به رویارویی مستقیم با حضرت شد و دستور بازداشت ایشان را صادر کرد.
بنابر نقل های معتبر و مشهور، امام کاظم (ع) تقریبا در همه سالهای امامتشان که همزمان با خلافت هارون الرشید بود، در زندان های سخت به سر بردند به طوری که پس از بازداشتها و زندانی شدن های موقت و متعدد، از هفتم ذی حجّه سال 179 که در زندان بصره، معروف به زندان عیسی بن جعفر، محبوس گردیدند تا پایان عمر شریف شان را در زندانهای مختلف بنی عباس سپری کردند.
بیشتر این زندان ها شرایط سخت و طاقت فرسایی را بر امام تحمیل می کرد و نوعا سیاه چال هایی مخوف، نمور و تنگ بودند که نور خورشید به آنها راه نداشت.
وجود مقدس امام موسی بن جعفر علیه السلام نهایتاً در 25 رجب سال 183 در بغداد و در زندان سِندی بن شاهک که از سخت ترین دشمنان اهل بیت(ع) بود، به شهادت رسیدند.
-------------------------------------------------
در نگارش این زندگینامه از منابع زیر استفاده شده است:
ارشاد شیخ مفید
اصول کافی
مقاتل الطالبیین
تاریخ طبری
دانشنامه امام کاظم(ع)
و منابع اینترنتی