سال 200 هجری قمری هنگامیکه امام رضا علیه السلام بر اثر فشارهای سیاسی و تهدیدات مأمون از مدینه ی منوّره رحل اقامت گزید و به مرو عزیمت فرمود علیرغم ظاهر تبعیدگونه ی این سفر که به شهادت حضرت نیز ختم شد یکی از بزرگترین حکمت های الهی که دو قرن پیشتر از زبان پیامبر رحمت جاری شده بود هویدا گشت تا پس از قرونی چند خواستگاه عدالت گستری آل الله سلام الله علیهم اجمعین هویدا و مستحکم گردد ...
پیامبر اعظم و به تبع ایشان دیگر معصومین علیهم السلام بارها و به دلایل مختلف به قوم فارس و ایرانیان اشارات متعددی فرموده و آینده دین اسلام و جهان شمولی آن را موکول به ایمان راسخ ، شجاعت بی نظیر و تلاش خستگی ناپذیر ایرانیان نموده بودند و صراحتاً یاران و مدافعان آخرین وصی رسول الله (ص) که جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود را خیل عظیم ایرانیان مسلمان و مؤمن و جان بر کف معرفی فرموده اند . ( 1 )
امام رضا علیه السلام اگرچه در ظاهر امر به تبعید بنی العباس تن در داد و ولایتعهدی مأمون را سوای دخالت در امور سیاسی پذیرفت لیکن در عمق راهبردی این هجرت تحمیلی، مبانی فکری ظهور، ساخته می گشت و پایگاه های یاری حق و عدل برافراشته می شد .
این عزیمت پر برکت اگر چه از یک سو حضور سیاسی شیعیان را رسمیت بخشید و بطور رسمی مبلّغ افکار و مرام شیعی بود لیکن از سوی دیگر خراسان را مرکز معنوی ایران بزرگ قرار داد و زمینه ی جهش و نهضت جهانی اسلام را پایه گذاری کرد . این حرکت پرمغز، راهبردی و الهی دو امر مهم را در پی داشت.
اوّل: شیعیان و محبّان حقیقی اهل البیت علیهم السلام که در بلاد دیگر بموجب سلطه ی بنی العباس و بقایای بنی امیّه امکان حیات سیاسی نداشتند ، گرد وجود مبارک امام رضا علیه السلام گرد هم آمدند و عملاً ایران پایگاه اصلی شیعیان جهان گردید .
دوّم : عدّه ی کثیری از خاندان پیامبر که ارادت خاص به ساحت حضرت رضا علیه السلام داشتند به محض هجرت ایشان به مرو بسوی ایران شتافتند که کثرت بقاع متبرّکه و امامزادگان در ایران اسلامی به همین سبب است و این خود از مهمترین عوامل انسجام بیشتر شیعیان در حول محور آل الله علیهم السلام است .
حضرت معصومه سلام الله علیها به جهت جایگاه رفیع و منزلت معنوی خاصی که در بین خاندان پیامبر داشتند سر سلسله ی این حرکت عظیم و مشایعت کنندگان ثامن الحجج بودند و آنگاه که همراه کاروان برادران و ملازمان در ساوه با فرستادگان بنی العباس روبرو گشته و مورد هجوم نظامی قرار گرفتند اگر چه زینب وار قربانیان عزیزی را تقدیم ساحت قدس الهی نمودند و خود نیز به کید دشمنان اهل البیت مسموم و در معرض شهادت قرار گرفتند لیکن با بصیرت فاطمی خویش " قم " مهمترین پایگاه شیعیان که مرکز نشر و گسترش فرهنگ علوی و مقر مدافعان نهضت مهدوی بود را بعنوان سرمنزل مقصود انتخاب و در همانجا به لقاء الله پیوستند .
قم مقدّسه که در روایاتی چند حرم اهل البیت علیهم السلام، مبدأ قیام امام مهدی علیه السلام و مرکز نشر معارف شیعی در آخرالزمان نامیده شده است (2) با حضور اخت الرضا سلام الله علیهما رسمیت یافت و پس از شهادت آن بانوی بزرگوار به مهد تشیّع علوی و پایگاه منتظران ظهور مصلح کل بدل گشت .
سلام و صلوات الهی بر فاطمه معصومه سلام الله علیها که با این رحل اقامت خویش بساط شفاعت فاطمی را در قلب میهن اسلامی و علویمان گسترد و همگان را از خوان کریمانه ی خویش بهره مند فرمود .
—————————————————
1 – بحارالانوار ج 52 ص 269 و 252 و 243
2 – بحارالانوار ج 60 از صفحه 213 تا 219