بسم الله الرحمن الرحیم
کالبد آدم را که به دستان علم و حکمتش ساخت، چهل سال گذشت(1) تا از روح خویش در او بدمد و این نخستین اربعین خلقت بود و از آن پس بندگانش دریافتند "چهل" رمز زندگی و بقاء است و اربعین سرّ میان عابد و معبود؛ لذا اربعین ها برپا گشت و سالکان کوی دوست عمر عبادی خویش را در "چلّه نشینی" های به هم پیوسته و در هم تنیده با معجون ابدیت عجین ساختند.
اما نه تنها آدم (ع) که نخستین خلیفه خدا در زمین بود با عدد چهل سر و سرّی داشت بلکه بسیاری دیگر از فرستادگان الهی نیز در چهل سالگی به کمال نائل آمده و روح رسالت را در جان خود یافتند و از آن پس به دمیدن روح در پیکره مردگان دنیا زده اهتمام فرمودند.(2)
محمد صل الله علیه و آله و سلم، سرآمد فرستادگان آسمانی و الگوی بندگان و آرزوی مقرّبان معبود نیز اربعینی از عمر زمینی اش گذشته بود که ندای "اقراء بسم ربک "جانان، قلبش را مملو از نور کرد.(3)
عدد چهل نه از روی خرافه و وهم و نه حتی صرفا از حیث شریعت بلکه بر اساس مبانی اعتقادی شیعه و آنچه در قرآن و روایات معصومین (ع) وارد شده و بر پایه اتصال تکوین و تشریع و هماهنگی خلق و امر، فراتر از تقدس، محوریت راهبردی و کاربردی دارد و آنچنان که از موارد فوق الذکر پیداست، عدد کمال است.
قیام مظلومانه اما هدایتگر و نجات بخش امام حسین علیه السلام که با وجود عهد شکنی مسلمانان و شیعیان در همراهی برای مخالفت با ظلم و فساد یزید بن معاویه، به وقوع پیوست، نه تنها ریشه های غصب و ستم کاری امویان را نشانه گرفت بلکه روح آزادگی، حق طلبی و استکبار ستیزی را در کالبد بلاد اسلامی و پس از آن در سراسر گیتی دمید و این اتفاق مبارک نه در عاشورای خون بار، بلکه در چهلمین روز از شهادت حسین (ع) و اولاد و اصحاب مظلومش عینیت یافت.
داستان اربعین حسینی چه از حیث تاریخی که با اختلافاتی در نقل کیفیت آن همراه است؛ چه از حیث عقیدتی، حائز اهمیت فراوان بوده و در عمق خویش، درس ها و عبرت های بزرگ و کوچک زیادی را برای هر صاحب فهم و بصیرتی به ارمغان می آورد. چه اینکه "اربعین" روز کمال، بلوغ و انتشار رسمی و موثر قیام حسین علیه السلام گشت و تا امروز و تا همیشه ادامه خواهد یافت.
برای دریافت دقیق تر این موهبت الهی که در این انقلاب عظیم و این حرکت انسان ساز و نجات بخش نهفته است، به اختصار مبانی و مقدماتی بر شمرده می شود:
1-عدد چهل خصوصا در ظرف زمان، همانطور که گذشت، پیام آور بلوغ و کمال است و سررشته این اکسیر و این مدل الهی در خلقت انسان نهاده شده است؛ چرا که کالبد انسان و خلقت عظیم او نمونه ی کاملی از مجموعه خلایق خداوند متعال بلکه بزرگتر از آنهاست بر این اساس نه تنها فرد فرد انسانها بلکه مجموعه عظیم جامعه بشری در صورتی می تواند به رشد و کمال حقیقی دست یابد که الگوی زندگی خویش و بالاتر از آن منظومه فکری خویش را با تقویم خدا ساختی که در نهاد انسان و برپایه عدد چهل برنامه ریزی گشته، هماهنگ سازد. گرچه شناخت دقیق و علمی تقویم طبیعی بدن انسان نیز، محتاج بهره مندی از علوم و فنون مختلفی است که امروزه یا بدست فراموشی سپرده شده یا بدست شبکه پیچیده علم و فنآوری صهیونیستی شبیه سازی و از اهداف الهی اش دور گشته است. دیگر مخلوقات و موادی که به نوعی در خدمت انسان و زندگی اوست نیز از همین مدل کلی بهره می گیرند.(4)
2-گذشته از کالبد و جسم انسان که خود مشتمل بر همه اعضاء و جوارح و همه حواس و حتی روان به عنوان نرم افزار بدن است، واردات و صادرات وجودی انسان نیز در حوزه ی تاثیر تقویم پیش گفته و عدد چهل قرار دارد. یعنی تمامی دریافتهای بشر از عالم اطراف و همچنین آنچه با استفاده از استعداد و توان فردی تولید می شود همگی به طور ناخواسته بر اساس روابط حاکم در تقویم طبیعی بدن تنظیم و تولید می گردند. در این بین افکار و نیّات انسان مهمترین صادرات وجودی او هستند که اگر بر مبنای تقویم طبیعی بدن و پس از گذشتن چهل ساعت، روز و...، به اعمال و رفتار تبدیل شوند، زنده و ماندگار خواهند بود.(5)
3-جامعه انسانی و مناسبات و تحولات آن نیز گرچه واجد تقویم خاص خود است اما قطعا تحت تاثیر تقویم انسانی و صادرات وجودی انسانهای خود ساخته است و از این رهگذر استحکام یا از هم گسیختگی بسیاری از روابط، مشاغل، تحولات و جامعه سازی ها با عدد چهل ارتباط مستقیم دارد.
انقلاب شکوهمند و عزت آفرین حسین(ع) نیز که پس از شهادتش با قیام تبلیغی و افشاگرانه حضرت امام سجاد و حضرت زینب سلام الله علیهما ادامه یافته و کامل و ماندگار شد، از جمله تحولات و مناسباتی است که به واسطه پیروی از آن مدل الهی، زندگی و ماندگاری یافت و به الگویی جهانی بدل گشت. چه اینکه زیارت مرقد با خاک یکسان شهید کربلا در روز چهلم،(6) ثابت کرد خون او و قیام نجات بخش او زنده و زنده کننده است و هر کس دستش به کربلا یا نقشه راه حسین (ع) برسد، نه تنها الگویی برای سعادت خویش یافته است بلکه به آن مدل الهی و آن تقویم تثبیت شده تجربه شده در کربلا، نیز دست یافته است و گویی حیاتی دوباره پیدا کرده و زندگی را از نو آغاز نموده است.
4-ناگفته نماند به موازات تقویم خداساخته انسان و جهان، شیطان و ایادی جنّی و انسی او نیز با شبیه سازی این تقویم اما با هدف گذاری های ملحدانه، به رقابت سرسختانه با این مدل الهی پرداخته اند و در موارد مختلفی، چه برای گمراه سازی مومنین چه از روی جهل و ضعف ادراکی، الگوهای رفتاری را بر اساس اعداد مهم و ریشه ای و حتی عدد چهل، تبلیغ و ترویج می کنند که بر اهل بصیرت و توکل تشخیص این موارد از یکدیگر امکان پذیر است. پس رفتن به سمت تقویم طبیعی بدن و پس از آن همراه شدن با آهنگ زیبای خلقت که نوای رشد و کمال را می نوازد، با مانع بزرگی به نام تقویم شیطانی روبرو است و آنچه در این راستا تضمین کننده درستی راه و روش انتخابی انسان است، خوراک حلال و طیّب به عنوان مقوّم های جسم است و در مقابل، آنها که در انتخاب خوراک خویش به دو صفت مهم و مبنایی "حلال" و "طیّب" توجه ندارند، به مرور گرفتار مدل های شیطانی می گردند؛ حتی اگر ظواهر دینی را به هر نیت و به هر شکلی حفظ کرده باشند.(7)
در پایان اشاره به نکته ای بسیار مهم ضرورت دارد. امام حسین علیه السلام که در لسان روایات معصومین(ع) پهن کننده وسیعترین سفره و خان بخشش خدای مهربان است و در جذب و قبول انسانها همه ضوابط و روابط را در نوردیده و حجت را بر هر صنف و قشر و قومی تمام می کند، همزمان با پذیرفتن انسانها و به دست گرفتن قلوب و اذهان انسانهای نجات خواه، رفته رفته آنها را در ضمن آشنا سازی با مدل الهی عدد چهل و تقویم خدایی انسان و جهان، به سمت خوراک حلال و طیب که ریشه هدایت یافتگی است، رهنمون می شود و "اربعین حسینی" در این فرایند اصلاح گری جایگاه رفیع و تعیین کننده ای دارد و شاید از همین منظر است که جلوه فرا مذهبی و تبلیغی "اربعین" حتی از "عاشورا" هم فراتر، موثرتر و جهانی تر است.
------------------------------------------------------------------
1-فَخَلَقَ اَللَّهُ آدَمَ فَبَقِيَ أَرْبَعِينَ سَنَةً مُصَوَّراً.../ بحارالانوار جلد 11 صفحه 106
2- و روي أنه لم يبعث نبي إلا على رأس أربعين و استوى قده أو عقله / بحارالانوار جلد 13 صفحه 50
3- چون رسول خدا به چهل سالگى رسید، در روز دوشنبه دهم ماه ربیع الأول، مطابق با روز بیست و سوم آبان ماه 1357 از پادشاهى «بخت نصّر» و روز هشتم شباط سال 921 از پادشاهى اسکندر، خداى او را بر همه مردم مبعوث کرد .
و نیز میگوید که: بعثت رسول خدا در سال بیستم پادشاهى خسرو پرویز بوده است . / مروج الذهب جلد 2 صفحه282
4- (که ای صوفی شراب آن گه شود صاف / که در شیشه برآرد اربعینی) حافظ شیرازی
5- برای نمونه این روایت شریف و مشهور را ملاحظه کنید:
امام رضا علیه السلام از پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله چنین نقل فرمود: «ما اخلص عبد لله عزوجل اربعین صباحا الا جرت ینابیع الحکمة من قلبه علی لسانه / هیچ بنده ای چهل روز اعمال خود را خالصانه به درگاه حضرت حق انجام نمی دهد، مگر اینکه خداوند متعال چشمه سارهای حکمت را از قلب او به زبانش جاری می سازد .» / عیون اخبار الرضا علیه السلام، جلد 1 صفحه 74 حدیث 321
6-روز اربعین حسینی(ع) به چهلمین روز از شهادت امام حسین و اولاد و اصحابش در روز دهم سال 61 قمری گفته می شود. بیستم صفر سال 61 یا اربعین، روزی است که خاندان امام حسین به راهبری امام سجاد علیه السلام به همراه سرهای شهدا خصوصا سر مبارک امام حسین از شام (دمشق) به کربلا مراجعت کرده و سرها را به بدنهای مطهری که پیش از آن توسط قبایل اطراف کربلا(بنی اسد) مدفون شده بود، ملحق ساخته و به اقامه عزا بر کشته مظلوم کربلا مبادرت فرمودند. هرچند برخی از مورخان و علمای شیعه ورود اهل بیت به کربلا در روز اربعین را به دیده تردید نگریسته و صرفا به زیارت مرقد مطهر امام حسین علیه السلام در چهلمین روز شهادت آن حضرت از سوی جابر بن عبدالله انصاری به همراه همسرش عطیه، قائل هستند. در هر صورت روز اربعین از مهمترین روزهای تاریخ شیعه و زیارت مخصوص این روز از موکدترین اعمالی است که به شیعیان سفارش شده است. متن زیارت اربعین از امام صادق(ع) نقل شده که ایشان به یکی از اصحابشان به نام «صفوان بن مهران» آموخته و مرحوم شیخ طوسی نیز با واسطه این زیارت را در کتابهای «تهذیب الاحکام» و «مصباح المتهجد» آورده است.
7- يا أَيُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالاً طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبينٌ*إِنَّما يَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ / بقره 168 و 169
اى مردم، از آنچه در زمين بهره بريد، که خدا آن را براى شما حلال و پاکيزه ساخته است و گام هاى شيطان را دنبال نکنيد که او براى شما دشمنى آشکار است، پس مبادا به پيروى از شيطان آنچه را خدا حلال کرده است حرام بشماريد و آنچه را حرام کرده است روا بدانيد.