بسم الله الرحمن الرحیم
4سال بیشتر نداشت که به همراه برادرش سید محمد به سامرا رفت تا رنج دوری پدر را از دل بیرون کند اما آنقدر پدرش در سختی و حصر دشمنان بود که فرصت چندانی برای زیارت پدر نمی یافت. این غربت عجیب تا بیست سالگی اش ادامه یافت و با رحلت برادر، رسالت سفر و سکونت پنهانش در سامرا بر شیعیان هویدا گشت.
امام حسن بن علی العسکری (ع) یازدهمین پیشوای شیعیان و پدر امام مهدی منتظر عجل الله فرجه است که در 8 ربیع الثانی سال 232 قمری در مدینه منوره دیده به جهان گشود و در سال و در سن 4 سالگی برای زیارت پدش امام هادی (ع) که در حصر بنی عباس بود، مخفیانه به همراه برادرش سید محمد به سامرا رفت.
خفقان شدید حاکم بر شهر نظامی که مقر نیروهای عباسیان بود، امام هادی (ع) را بر آن داشت تا برای حفظ جان وصی و جانشین خود که کودکی 4 ساله بود، وجود مبارک و سفرش به سامرا را از دیگران مخفی دارد. گرچه این دریات به حفظ جان حضرت عسکری انجامید اما شیعیان که از حصر طولانی مدت امام عسکری در سختی های فراوان بودند، برای ارتباط گیری و یافتن برخی از سوالات خویش به حضور جناب سید محمد فرزند بزرگ امام هادی شرفیاب می شدند و ادامه این روند این ذهنیت را برای بسیاری از شیعیان ایجاد کرد که سید محمد جانشین و وصی امام هادی (ع) و یازدهمین امام شیعیان است اما رحلت آن مرد بزرگ در سال 252 قمری، فرصتی به وجود اورد تا امام حسن عسکری (ع) رسما از سوی پدر به عنوان امام یازدهم به شیعیان معرفی شود.
2 سال از رحلت برادر نگذشته بود که امام هادی (ع) نیز به دستور معتز عباسی مسموم و در دحال که در حصر شدید و به دور از هر ارتباطی با دیگران بود به شهادت رسید و از رجب سال 254 قمری، امامت حضرت حسن بن علی (ع) آغاز گردید.
گرچه مدت امامت حضرت عسکری 6 سال بیشتر نبود و همچون پدر بزرگوارش دائما در حصر و زندان و مراقبتهای شدید قرار داشت، اما در همان فرصت کوتاه با انجام اقداماتی حیات بخش نه تنها مکتب نورانی تشیع را حفظ فرمود بلکه یاران خاص و صاحب سر و عالم و بصیری را تربیت کرد که بتوانند در فهم و قبول امامت حضرت مهدی(عج) که 5 سال بیشتر نداشته و اخرین وصی رسول الله(ص) ثابت قدم بمانند.
اقدامات اصلی و مهم امام حسن عسکری در مدت 6 سال امامت در 5 مورد کلی خلاصه می گردد:
1-تربیت شاگردان و یاران خاص که صاحب سرّ و برگزیدگان علم و تقوا بودند. مشهورترین این افراد عبارتند از:
عثمان بن سعید ثمری، نخستین سفیر امام مهدی (عج) و پسرش محمد بن عثمان بن سعید ثمری که دومین سفیر و نائب خاص حضرت ولی عصر (عج) است از شیعیان و شاگردان خاص و صاحبان سرّ امام حسن عسکری هستند.
فضل بن شاذان فقیه و متکلم و مولف حدود یکصد و هشتاد کتاب در موضوعات مختلف از جمله (اثبات الرجعة) (اربع مسائل فی الامامیة)، (الرد علی الباطنیة و القرامطة)، (حدوث العالم( که از امنای حضرت و ساکن نیشابور بود.
احمد بن محمد بن خالد برقی (متوفای 274 یا 280هـ): وی نیز از یاران و اصحاب امام حسن عسکری بوده و همچنین پدرش محمد نیز از یاران امام محسوب می شد ولی احمد شهرتی بیش از پدر داشته او دارای آثار علمی بود از جمله المحاسن که حاوی بسیاری از احادیث ائمه است.
حسین بن اشکیب سمرقندی (مروزی) از اصحاب و یاران امام حسن عسکری و در نقل روایت از جانب رجالیون ثقه توصیف شده مدتی در قم خادم حرم حضرت معصومه(س) بوده سپس در سمرقند مقیم و به نشر معارف تشیع پرداخت.
حسن بن موسی الخشاب از بزرگان و علمای شیعه و از یاران امام عسگری بود و آثار علمی در موضوعات مختلف داشته از جمله: کتاب(الرد علی الواقفه) و(النوادر) و... .
ابراهیم بن ابی حفص، کاتب و از اصحاب بزرگ امام حسن عسگری ـ علیه السّلام ـ به شمار می رود و مردی ثقه و موجه است و همچنین او کتابی در رد اهل غلو و ابی الخطاب نوشت.
احمد بن ادریس قمی معروف به معلم، از اصحاب و یاران امام عسگری ـ علیه السّلام ـ به شمار می رود او فقیهی ثقه و مورد اعتماد شیعه بود که روایات زیادی نقل کرده و روایاتش صحیح است دارای اثری به نام نوادر بوده ـ در سال 306 در گذشت.
داود بن قاسم بن اسحاق از اهالی بغداد که در نزد ائمه علیهم السلام دارای مقام و منزلتی عالی بود و در نقل حدیث او را ثقه دانسته اند.
احمد بن ابراهیم بن اسماعیل: ایشان یکی از خواص و نزدیکان امام حسن عسکری بود که آثار ارزنده ای در علوم مختلف از خود به یادگار گذاشت کتاب (اسماء الجبال و المیاه و الاودیه) در علم جغرافیا بوده و همچنین در علم لغت تبحر داشته و از کاتبان و همنشینان امام بود.
2-ایجاد شبکه گسترده ای از نمایندگان علنی و مخفی در شهرهای مختلف در ایران و عراق و حجاز که در کنار انجام امور شیعیان، مراکز تبیلغ مهدویت و شهادت به وجود امام عصر(عج) باشند.
3-با وجود حصر شدید امام عسکری از سوی بنی عباس، امام روابط وسیعی با شیعیان برقرار کرد و برای این منظور از شیوه های مختلف و پیچیده ای استفاده می فرمود؛ من جمله اینکه تعدادی از شیعیان خاص و امنای حضرت به مشاغل عام رو آورده بودند تا به بهانه ارائه خدمت، به خانه امام عسکری راه یافته و در ضمن ملاقات با حضرت پیام ها ی ایشان را نیز به دیگر شیعیان برسانند.
4-زمینه سازی برای درک شخصیت آخرین منجی و خاتم الاوصیاء حضرت امام مهدی (عج) شاید مهمترین اقدام حضرت عسکری علیه السلام باشد. چه اینکه در 5 سال آخر عمر شریفش که امام مهدی(عج) به دنیا آمده بوده و مخفیانه زندگی می فرمود در موقعیتها و شرایط خاص و مناسب به معرفی ایشان مبادرت می فرمود و فراتر از آن به مقولات مهمی همچون: غیبت، عدالت جهانی و ختم وصایت و امامت، اشاره کرده و بنابر مقتضیات زمان، تبیین و تفسیر می فرمود.
5-یکی از گران بهاترین میراث شیعه تفسیری از بخشهای کمی از قرآن کریم است که توسط ابو یعقوب یوسف بن محمد بن زیاد و ابوالحسن علی بن محمد بن یسار، 2 تن از یاران و شیعیان خاص امام عسکری علیه السلام نوشته شده است و بنابر شواهد و اسناد موجود فرمایشات امام عسکری در شرح وتفسیر آیات قرآن است که در این مجموعه آمده و به تفسیر "امام علیه السلام" مشهور می باشد.
امام حسن عسکری در اول ربیع الاول سال 260 قمری در حالیکه 28 سال از عمر شریفش می گذشت و در حصر خانگی شدید و تحت مراقبتهای امنیتی فراوانی بود به دستور معتمد عباسی مسموم گردید و یک هفته بعد در روز 8 ربیع الاول در اثر آن سم در مقر نیروهای نظامی بنی عباس که مشهور به سامرا بود به شهادت رسید و پیکر مطهرش در کنار مرقد شریف پدر بزرگوارش حضرت امام هادی علیه السلام به خاک سپرده شد.
سلام و صلوات خدا بر روح و بدن مبارکش
--------------------------------------------------------
در نگارش این مختصر از منابع زیر استفاده شده است:
کتاب های زندگی امام عسکری(ع) و ره توشه عتبات عالیات و پایگاه های اینترنتی ویکی فقه و اندیشه قم