تالیفات

از مهمترین اصول زندگی اسلامی، آشتی دادن و از بین بردن فاصله های پیش آمده بین دو فرد مؤمن است. در زندگی روزمره و به دلایل و بهانه های متعدد احتمال قهر ، جدایی ، نزاع و کشمکش ها بین مؤمنین وجود دارد امّا بر مؤمن حقیقی لازم است در برخورد با اینگونه موارد سکوت نکرده و بی تفاوت نباشد و سعی کند برای از بین بردن اختلاف پا در میانی کند. البته اصلاح این معضل و مشکل از قهر دو دوست با هم گرفته تا اختلافات خانوادگی و یا دو همسایه تا اختلافات پیش آمده بین جناح های سیاسی و حتی دو کشور و مملکت ادامه دارد.
صلح و اصلاح، واژه های مشهوری است که در قرآن کریم مکرر درباره آن سخن به میان آمده و به طور خاص بحث اصلاح بین افراد در 6 مورد تصریح شده است(1) و در پی آن بخش قابل توجهی از روایات اخلاقی، به اصلاح ذات البین (2)و قدر و آثار مبارک آن پرداخته اند.
نبی مکرم اسلام صل الله علیه و آله و سلم در خصوص اصلاح ذات البین می فرماید: " آیا شما را به چیزی بافضیلت‌تر از نماز و روزه و صدقه (زکات) آگاه نکنم؟ آن چیز اصلاح میان مردم است؛ زیرا تیره شدن رابطه میان مردم، مهلک و دین برانداز است." (3)

بر اساس سبک زندگی قرآنی هم فکری و تلاش برای ایجاد صلح و رابطه ی مجدد بر همه واجب و لازم است و اساس این رویکرد انسانی و اخلاقی، خودساختگی فرد مؤمن و زدودن کینه و نفرت از دل و جان اوست.
بی شک انسانهایی به گسترش دوستی ها و رفع دشمنی ها و کدورتها موفق می شوند که خود اهل محبت و دوستی بوده و از کینه ورزی و خصومت های پنهان و آشکار با دیگران اجتناب کنند.
گرچه بحث در این خصوص مفصل است و مجالی فراخ می طلبد اما یکی از مهمترین عواملی که باید مورد توجه ویژه قرار گیرد، صفت زیبای اخلاقی "گذشت" است. چه اینکه در بسیاری از جدائی ها و کینه توزی ها، افراد خود را ذی حق دانسته و طرف مقابل را لایق و واجد شرایط بخشش نمی دانند و در این بین تنها صفتی که می تواند این چرخه باطل و فرسایشی و نامبارک را پایان دهد، گذشت است.
بر این اساس قرآن کریم در کنار صلح، به نوع خاصی از بخشش که در فرهنگ ما به "گذشت" مشهور است، اشاره می کند. "صفح" (4)به معنای گذشت کردن و فراتر از بخشش است چرا که فرد نه تنها طرف مقابل را می بخشد بلکه اساسا به روی او هم نمی آورد که در حقش اجحاف و کوتاهی یا ظلمی مرتکب شده است.
قرآن کریم 6 مرتبه مؤمنان را امر به "صفح" و گذشت کرده است و جالب اینکه در تمامی این موارد مخاطب گذشت، جمع است یعنی اصولا این صفت کاربرد اجتماعی داشته و در جهت رسیدن به اصلاح روابط و زدودن دشمنی ها خصوصا در گستره جامعه و روابط جمعی به کار گرفته می شود.
ناگفته نماند برقراری صلح و دوستی به جای کینه و دشمنی، مستلزم مهرورزی و محبت بی دریغ به نوع انسان است و گذشت از اشتباهات و ستم های دیگران، منوط به بلند نظری است.
در سبک زندگی قرآنی، می بایست فاصله ها را کم و کمتر کرد و بذر مهر و محبت را در دلها کاشت و با تکیه بر اشتراکات و نکات مثبت و کینه زدا، به استقبال دوستی ها رفت و گسترش جلب و جذب بر اساس اخلاق و انسانیت را بر دفع و مرزبندی های جدایی آفرین، اولویت داد.
دین اسلام دین مهر و محبت و دین صلح و صفاست و بر اساس تعالیم نورانی آن می توان با گذشت از کم و کاستی های بین افراد و گروه هایی که اصول مشترک فکری و اعتقادی دارند، افق بلند امت واحده اسلامی را با همین اقدامات فردی اما مؤثر و خداپسند محقق ساخت.
امام صادق علیه السلام در خصوص اصلاح ذات البین می فرماید: " صدقه اى که خداوند آن را دوست دارد عبارت است از: اصلاح میان مردم هرگاه رابطه شان تیره شد و نزدیک کردن آنها به یکدیگر هرگاه از هم دور شدند."(5)

پاورقی -------------------------------------------------------------------
1-مراجع شود به قرآن کریم: سوره مبارکه بقره آیه 224 و سوره مبارکه نساء آیات 128و129 و سوره مبارکه انفال آیه 1 و  سوره مبارکه حجرات آیات 8 و 9
2-اصلاح ذات البین به معنای ایجاد صلح و دوستی میان کسانی که اختلاف دارند از مباحث مهم اخلاق اسلامی است که برخی از علما آن را واجب و برخی دیگر مستحب مؤکد دانسته اند. در این خصوص روایات فروانی از جانب معصومین (ع) وارد شده که به وضوح اهمیت این اخلاق و رفتار پسندیده را نمایان می سازد. برای نمونه مراجعه شود به کتاب شریف اصول کافی جلد دوم و کتاب شریف بحارالانوار جلد 73
3- قال رسول الله صل الله علیه و آله و سلم: أَلا اُخبِرُکُم بِأَفضَلَ مِن دَرَجَةِ الصِّیامِ و َالصَّلاةِ و َالصَّدَقَةِ؟ صَلاحُ ذاتِ البَینِ، فَإِنَّ فَسادَ ذاتِ البَینِ هِىَ الحالِقَةُ / نهج الفصاحه ص240 ح 458
4-مراجعه شود به قرآن کریم: سوره مبارکه بقره آیه 102 و سوره مبارکه مائده آیه 13 و سوره مبارکه حِجْر آیه 85 و سوره مبارکه نور آیه 22 و  سوره مبارکه زخرف آیه 89 و سوره مبارکه تغابن آیه 14
5-قال الصداق علیه السلام: صَدَقَةٌ یُحِبُّهَا اللّه : إِصلاحٌ بَینَ النّاسِ إِذا تَفاسَدوا، وَ تَقارُبٌ بَینَهُم إِذا تَباعَدوا / اصول کافی جلد 2 صفحه 209