امام حسن بن علی العسکری (ع) یازدهمین پیشوای شیعیان در سال 232هجری در مدینه منوره چشم به جهان گشود. پدر بزرگوارش حضرت امام هادی (ع) و مادر والا مقامش "سوسن" یا "سلیل" بانویی صاحب فضیلت و از بهترین زنان عصر خویش و همه دوران ها است.
از آنجا که پیشواى یازدهم به دستور خلیفه عباسى در شهر «سامراء»، در محله «عسکر» سکونت (اجبارى) داشت، به همین جهت «عسکرى» نامیده مىشود. از مشهورترین القاب حضرت عسکری، «نقى» و «زکى» و کینهاش «ابو محمد» است. ایشان 22 ساله بودند که پدر ارجمندش به شهادت رسید.
به طور کلی عمر 28ساله حضرت امام حسن عسکری (ع ) به سه دوره تقسیم می گردد:
دوره اول: حدود 13سال زندگی آن حضرت در مدینه منوره
دوره دوم: حدود 10 سال زندگی آن حضرت در در سامرا که مصادف با امامت پدر بزرگوارش بود
دوره سوم: حدود 6 سال امامت آن حضرت که عمدتا در حصر و زندان گذشت
دوره 6 ساله امامت حضرت عسکری (ع) که همراه با قدرت گرفتن بنی عباس بود، شرایط سخت و ناگواری برای ایشان و معدود شیعیان خالصشان فراهم آورد؛ آنچنان که با استفاده از روشهای سخت و پیچیده پیام ها و تعالیم ناب الهی را به شیعیان در نقاط مختلف می رساند.
برابر اسناد موجود، تقریبا همه این 6 سال امامت حضرت امام عسکری در مراقبتهای شدید از سوی بنی عباس گذشت و امام یا رسما در زندان به سر می برد یا اینکه در حصر شدید خانگی قرار داشت، به نحوی که کوچکترین و ساده ترین روابط، تحت کنترل شدید بوده و زندگی امام با سختی و رنج همراه گشته بود.
با وجود این محدودیت ها، امام از انجام وظایف الهی خویش در هدایت امت غفلت نورزید و نه تنها از هر فرصتی برای اشاعه تفکر ناب توحیدی شیعه بهره برد بلکه به تربیت برخی از شاگردان و زنده نگاه داشتن و ترویج گسترش مذهب اهل بیت (ع) در اقصا نقاط همت گمارد.
از مهمترین اقداماتی که حضرت امام حسن عسکری در مدت کوتاه امامت خویش که با دشواری های فراوانی همراه بود، انجام دادند از این قرار است:
1-هدایت جمعیت عظیم شیعیان که در مناطق مختلف خصوصا شهرهای عراق پراکنده بودند؛ بی شک پس از تلاشهای فراوان حضرت امام کاظم (ع) و از خود گذشتگی امام رضا در قبول ولایتعهدی مامون که مصونیت خاصی برای بسیاری از شیعیان و علویون ایجاد کرد، از زمان امامت حضرت جواد (ع) نه تنها بر جمعیت شیعیان افزوده گشت بلکه رفته رفته مخالفت علنی و مبنایی تفکر شیعی با بنی عباس نمایان گشت و بر همین اساس دوران صد ساله پس از امام رضا (ع) سخت ترین دوران برای امامت شیعه بود که عمدتا در زندان و حصر و با سرکوب شدید از سوی عباسیان همراه بود.
امام برای هدایت این خیل عظیم از شیعیان از شیوه های مختلفی استفاده می برد من جمله اینکه شبکه بزرگی از نمایندگان خویش را در شهرهای مختلف ایجاد و حمایت و رهبری می فرمود و به واسطه افراد خاصی که صاحب سرّ ایشان بودند عقاید، احکام و رهنمودهای سیاسی و اجتماعی را از میان حصر و کنترل های شدید دستگاه بنی عباس به شیعیان منتقل می فرمود و متقابلا از حال شیعیان آگاه گشته و سوالات و مرسولات ایشان را دریافت می نمود.
2-همزمانی گسترش کمی شیعیان با تعدد فرقه ها و افکار غیر سالم، مستلزم نظارت دقیق بر عقاید و زنده نگاه داشتن مبانی اعتقادی شیعیان بود و پرورش نیروهای علمی کارآمد با هدف حفظ جایگاه علمی و عقیدتی شیعه، از ضرورتهایی بود که به دست توانای حضرت عسکری انجام پذیرفت. چه اینکه صدور بیانات و سخنان حکمت آمیز از جانب آن حضرت در مباحثه غیر حضوری با اسحاق کندی و رد عقاید انحرافی او که به توبه و بازگشت او به حقیقت منجر گشت از جمله تلاشهای علمی ان جناب برای نگهبانی از تعالیم ناب اسلامی است. گرچه سخنان حضرت به این مباحثه منحصر نبوده و فرمایشات گران بهایی از آن امام، راهنمای شیعیان بود. تفسیر قرآن کریم منسوب به حضرت عسکری که از سوی 2 تن از شاگردان خاص ایشان نگارش یافته و نسخه ای از آن در دست است، بیانگر فعالیت گسترده امام در حوزه علم و اندیشه ناب اسلامی با وجود فضای اختناق در سامرا می باشد.
3-شاید مهمترین اقدام حضرت عسکری(ع) زمینه سازی برای شناخت و درک و قبول غیبت امام مهدی (عج) در سالیان طولانی از سوی شیعیان باشد. در این خصوص گذشته از اینکه می بایست ولادت امام مهدی (عج) از دید همگان – جز خواص و امینان حضرت- مخفی بماند، دو ماموریت مهم دیگر نیز متوجه حضرت عسکری علیه السلام بود:
اول: انتقال پیام ولادت فرزند برومندش حضرت امام مهدی (عج) به شیعیان و معرفی ایشان به عنوان جانشین بر حق خویش و آخرین وصی رسول الله (ص)
دوم: تعلیم و تفهیم مسئله مهم و پیچیده و حیات بخش غیبت به شیعیان بود. بر این اساس امام عسکرى (ع) که به یقین مى دانست اراده خداوند براى ایجاد دولت الهى بر روى زمین، بر غیبت تنها فرزندش امام مهدى(علیه السلام)تعلق گرفته، تلاش مىکرد تا مردم را قانع سازد که زمان غیبت فرا رسیده است.
سخنان ائمّه پیشین و نصوص فراوان و پیاپى، به آمدن مهدى(علیه السلام) بشارت مىداد و در این موارد، روایات متواتر و صحیح از رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم) منتشر گشته بود و مؤلّفان صحاح از اهل سنّت، از جمله بخارى و مسلم و احمد بن حنبل که معاصران آن حضرت یا پیش از آن بوده اند ، روایات مربوط به مهدى موعود(علیه السلام) را نقل کرده بودند.
تبیین و ترویج مسئله غیبت و الزام شیعیان به تقیه و در این خصوص و حفظ حالت انتظار و امادگی، قطعا از سخت ترین رسالتهای امام عسکری بود که با همه توان برای تحقق آن قیام فرمود و نهایتا به موفقیت دست یافت. چه اینکه پس از چندی دوستان و طرفداران امام(علیه السلام) به وسیله مکاتبه و مراسله با حضرت عسکری (ع) تماس مىگرفتند و درباره مهدى موعود از حضرتش پرسش مىنمودند و جواب لازم و کافى را دریافت مى داشتند و از این طریقه بدنه جامعه شیعه با مسئله موعود، غیبت و انتظار آشنا گشت.
آخرین اقدامی که امام عسکری (ع) در این خصوص انجام داد این بود که شیعیان در سامرا و دیگر شهرها از طریق نامه هایی که حضرت عسکری چند روز قبل از 8 ربیع الاول 260 قمری و به صورت اعجاز گونه برایشان فرستاده بود، از شهادت امام حسن عسکری(ع) با خبر شده و نه تنها برای شرکت در مراسم خاکسپاری ایشان بلکه همچون دیگر دوران ها در پی امام حاضر و جانشین حضرت عسکری (ع) گرد هم آمدند.
جعفر فرزند امام هادی (ع) از وضعیت پیش آمده بیشترین سوء استفاده را کرده و با هدف غصب منصب الهی امامت، قدم به پیش نهاد و با این ترفند که قصد دارد بر پیکر مطهر حضرت عسکری نماز اقامه کند، عملا خود را به عنوان دوازدهمین امام شیعیان معرفی کرد.
شیعیان که یا از تولد و جانشینی امام مهدی (عج) بی خبر بوده یا در صورت شنیدن اخبار موثق از بصیرت چندانی بهرمند نبودند، بی آنکه به مخالفت شدید و تاثیرگذاری با "جعفر بن علی" بپردازند، آماده اقتدا به او شدند. در این هنگام که از حساس ترین لحظات تاریخ شیعه و بشریت است، کودک پنح ساله ای که نورانیت و زیبائی خاصی سراسر وجودش را فرا گرفته بود، با ابهت و اقتداری خاص از اندرونی منزل بیرون آمده و در کنار جنازه پدر حاضر شد و با تحکم رو به جعفر کرده و فرمود: عمو تو شایسته اقامه نماز بر پیکر مطهر پدرم نیستی ! کنار برو! من خودم بر او نماز خواهم خواند!
این صحنه عجیب و آسمانی، نه تنها نخستین مواجهه علنی شیعیان با دوازدهمین و آخرین وصی رسول الله(ص) بود که با نفی و طرد دروغ و کنار زدن غاصب حق رقم می خورد، بلکه نشانگر به ثمر نشستن تلاشهای حضرت امام عسکری (ع) در معرفی تنها جانشین پس از خود و آخرین وصی رسول الله (ص) بود.
وجود مبارک حضرت عسکری (ع) در روز جمعه 8 ربیع الاول سال 260 قمری پس از چند روز تحمل درد و رنج مسمومیتی که با توطئه و دستور معتمد عباسی انجام شده بود، به شهادت رسید و پیکر مطهرش در جوار مرقد پدر بزرگوارش حضرت امام هادی (ع) در سامرا، مدفون گردید تا بابی دیگر به سوی بهشت بر روی زمینیان آشکار گردد.
سلام و صلوات الهی بر روح و جسم مطهرش