ده بهار از عمر شریفش گذشته بود که پدرش حضرت امام موسی بن جعفر (ع) در زندانهای سیاه هارون الرشید به شهادت رسید و از آن پس بود که بیش از پیش به برادر بزرگش حضرت علی بن موسی الرضا (ع) که پرچم هدایت را به دوش گرفته بود، دل و جان سپارد.
نام مبارکش فاطمه و ملقب به "معصومه" گشت و با وجود اختلاف اسناد تاریخی به احتمال قوی در سال 173 قمری در مدینه منوره دیده به جهان گشود. مادرش حضرت نجمه خاتون از برترین زنان عالم و از برترین پرورش دهندگان او بود تا جائیکه بین فرزندان امام کاظم از مقامی رفیع و علمی فراوان برخوردار گردید.
چند سالی نگذشته بود که امام رضا علیه السلام با سیاست مهار مأمون در سال 200 قمری به مرو فراخوانده شد و حضرت فاطمه معصومه (س) که نزدیکترین پیروان و دلدادگان امام هشتم بود پس از چند ماهی در سال 201 قمری به قصد ملاقات با برادر، عازم ایران گردید.﴿1﴾
فضای اختناق و سرکوب شدید علویان از سوی بنی عباس تمامی مسیر پیش روی کاروان حضرت معصومه (س) را ناامن ساخته بود و در حالیکه برخی دیگر از خاندان رسالت با هدف پیوستن به حضرت رضا (ع) وارد ایران شده و با برخورد قهرآمیز عباسیان روبرو شده بودند، مطابق برخی نقل ها محل استقرار کاروان ایشان در ساوه محاصره و مورد حمله قرار گرفت.
چند تن از برادران و همراهان حضرت معصومه (س) به شهادت رسیده و بانوی مکرمه نیز مسموم گردید.﴿2﴾ خبر این حادثه ناگوار به اهل قم که عموما از شیعیان اهل البیت بودند، رسید و آنها پس از شور، حضرت معصومه (س) را به شهر خویش دعوت کرده و از ایشان استقبال کم نظیری کردند.
موسی بن خزرج که از بزرگان قم بود، منزل خویش و عبادتگاهش را در اختیار حضرت فاطمه معصومه قرار داد و امکانات مداوای آن مخدره را فراهم اورد اما تنها 17 روز از ورود مبارکش به شهر قم نگذشته بود که بر اثر شدت مسمومیت به شهادت رسید.
گرچه نقل های تاریخی درباره فرازهای مختلف زندگی مبارک حضرت فاطمه معصومه (س) پراکنده و پر اختلاف است اما ظاهرا این بانوی مکرمه در 10 ربیع الثانی سال 201 هجری قمری و در سن 28 سالگی جان به جان آفرین تسلیم نمود. ناگفته نماند با وجود اینکه سال 173 قمری به عنوان معتبرترین سال تولد ایشان ثبت گردیده اما بر اساس اسناد موجود ولادت ایشان بین سالهای 173تا 180 قمری احتمال داده می شود و در نتیجه سن مبارکشان در هنگام شهادت، بین 21 تا 28 سال بوده است. ناگفته نماند در خصوص ازدواج آن بانوی گرامی سندی در دست نیست.
پیکر مطهر حضرت فاطمه معصومه (س) پس از شهادت در همان محلی که سکنی گزیده و در آن چند روز به عبادت مشغول بود به خاک سپرده شد و از آن پس همان گونه که جد بزرگوارش حضرت امام جعفر صادق (ع) پیش بینی فرموده بود به ملجأ و پناهگاه شیعیان و نهایتا مرکز علم و فقه شیعه در جهان تبدیل شده و همواره نگاه کریمانه اش راهگشای دلداگان آستان مقدسش گردیده است.﴿4﴾
سلام و صلوات الهی بر روح و جسم مطهرش
---------------------------------------------
1-انوار المشعشعین، شیخ محمد علی بن حسن کاتوزیان تهرانی، 1327 هجری، 243صفحه.
2- کتاب قم، چاپخانه مجلس، تهران، ص 213
3- عن الصـادق(ع) قـال: ((الا ان لله حـرمـا و هــو مکه. الا ان لرسـول الله حرما و هو مدینه. الا ان لامیرالمـومنیـن حرما و هـو کوفه. الا ان حرمى و حرم ولدى مـن بعدى قم / امام صادق(ع) فرمـود: خداوند حرمى دارد و آن مکه است. هان, رسـول خـدا حرمـى دارد و آن مدینه است. آگاه باشید, امیر مـومنان حرمى دارد و آن کـوفه است. هـان, حـرم مـن و فـرزنـدانـم بعد از مـن قــم است.﴾﴾ مجالـس المـومنیـن, قاضى نورالله شـوشترى, جلد 1صفحه 83 و انوار المشعشین صفحه 11
4-عن الصـادق (ع) انه ذکـرکـوفه و قـال: ((ستخلو کوفه مـن المومنین و یاءزر عنها العلم کما تاءزر الحیه فـى حجـرها, ثـم یظهر العلـم ببلـده یقال لها قـم و یصیر معدنا للعلـم و الفضل حتـى لا یبقـى فـى الارض مستضعف فـى الـدیـن حتـى المخـدرات فـى الحجال, و ذلک عنـد قرب ظهور قائمنا, فیجعل الله قـم و اهله قائمیـن مقام الحجه و لولا ذلک لساخت الارض باءهلها و لم یبق فى الارض حجه فیقیض العلـم منه الى سائر البلاد فى المشرق و المغرب, فیتـم حجه الله على الخلق حتـى لا یبقـى احد على الارض لم یبلغ الیه الدیـن و العلم, ثـم یظهر القائم (ع) و یسیر سببا لنقمه الله و سخطه على العباد; لان الله لا ینتقـم مـن العباد الا بعد انکار هـم حجه / زمانى امام صادق(ع) شهر کـوفه را یاد کرد و فرمود: در آینده کـوفه از مـومنان خالـى مى شـود و علـم و دانـش بـدان پشت مى کند همچنانکه مار در لانه خـویـش پشت مـى کند. آنگاه علـم در شهرى به نام قـم ظاهـر وآنجـا معدن علـم و فضلیت مى شـود به طورى که دیگر به روى زمیـن کسى که به امور دینى آگاه نباشد, پیدا نمـى شـود. در آن زمان حتـى زنان پرده نشیـن هـم از مسایل دینـى آگاهـى دارنـد. و ایـن هنگام نزدیک شـدن ظهور قائم ماست. در آن هنگام خداوند قـم و ساکنانش را قائم مقام حجت قرار مى دهد. واگر چنین نباشد, زمیـن ساکنان خود را فرو مى برد و دیگر بر روى آن حجتـى باقـى نخـواهد ماند. در آن عصر علـم از قـم به دیگر نقاط جهان در شرق و غرب جارى مـى شـود. لذا حجت خدا بر مـردم تمام مـى گردد به گـونه اى که دیگـر کسـى یافت نمـى شـود که دستـورهاى دینـى و علـم الهى بـدو نرسیده باشد. آنگاه قائم (ع) ظهور مى کند و وسیله انتقام و خشـم خـداوند بر بنـدگان مـى گردد; چـون خـداونـد از مردم انتقام نمـى گیرد مگر بعد از آنکه حجت را انکـار کننـد. ﴾﴾ بحارالانوار جلد 57 صفحه 213