بسم الله الرحمن الرحیم
سیر الی الله و سلوک عارفانه، همواره محتاج دستورالعلمهای دقیق و کاربردی است تا رهرو بتواند با عمل به آنها، طعم قرب الهی را بچشد. در همین راستا نسخه های مختلفی از معصومین علیهم السلام و بزرگان عرفان و اخلاق به دست ما رسیده که بخشی از آنها اهدافی خاص را پوشش داده و معدود دستوراتی هم هستند که به طور تمام و کمال سالک را رهنمون می شوند.
اما در دنیای امروز و شرایط سخت تقرب جستن، دستورالعملهایی مفیدتر و مورد نیازترند که از جامعیت بیشتری برخوردار باشند و در ضمن ارتقای معرفت و عمل صالح فردی، از حیث وظایف اجتماعی نیز راهگشا باشند. چه اینکه حفظ اسلام و شکر نعمت بزرگ جمهوری اسلامی، منوط به شناخت تکالیف اجتماعی و عمل دقیق به آنهاست.
بر این اساس، ملاک قرار دادن دستور العملی که حوزه های فردی و اجتماعی را در کنار هم لحاظ کرده و متقن و اطمینان آور باشد، نه تنها سیر الی الله را ممکن تر می سازد بلکه از جزیره ای اندیشیدن و گرفتار شدن به دام سکولاریسم پنهان، نیز مصونیت می بخشد. مضاف بر اینکه بخشی از بار مسئولیت سنگین یافتن دستورالعملهای متعدد، برای شئون مختلف زندگی را از دوش سالک بر داشته و در این روزهای رونق عرفانهای کاذب و گمراه کننده، ابتلای او به انحرافات عجیب و غریب و ویرانگر را به حداقل رسانده و بلکه منتفی کند.
یکی از مهمترین، جامعترین و مستندترین نسخه های رفتاری که از ناحیه معصومین علیهم السلام صادر شده است، نامه حضرت امام حسن عسکری علیه السلام به عالم فرزانه و فقیه بزرگ شیعه مرحوم ابن بابویه قمی(پدر شیخ صدوق) است.
این توقیع شریف که از کاملترین توصیه های رفتاری و اخلاقی معصومین به شیعیان در همه شئونات فردی و اجتماعی است، مشتمل بر 19 دستور است که هر یک به جهتی از اهمیت خاص و تاثیرگذاری بهرمند هستند.
گرچه شرح و تفسیر این فرمایش کوتاه محتاج مجالی فراخ و سعه علمی و معرفتی فراوان است اما از این جهت که حوزه های مختلف، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی را پوشش می دهد حائز اهمیت فراوان است.
برای درک بهتر هریک از دستورات نوزده گانه امام عسکری علیه السلام لازم است به چند مقدمه کوتاه توجه شود:
1- این دستورالعمل جامع از جمله معدود روایاتی است که معصوم علیه السلام، مخاطب کلام شریف خویش را مأمور به ابلاغ این پیام به همه شیعیان کرده است.
2- این توقیع شریف از جمله اخباری است که معلل است یعنی فرازهایی از توصیه ها، مستند به آیات قرآن کریم و فرمایش نبی مکرم اسلام شده است.
3- با اینکه این روایت شریف مشتمل بر 19 توصیه مختلف است اما توصیه به صبر، 3 مرتبه و با تاکید فراوان، ذکر گردیده است.
4- این توقیع و دستورالعمل جامع، صراحتا به بحث مهم ظهورِ منجی اشاره فرموده و به استناد فرمایشی از پیامبر اعظم صل الله علیه و آله، انتظار به همراه صبر و کمال دینداری که با عمل به مابقی توصیه ها فراهم می آید- را برترین اعمال مسلمین، معرفی می کند.
پیش از آوردن متن اصلی و کامل توقیع شریف 19 توصیه مندرج در آن را مرور می کنیم که به ترتیب عبارتند از:
1- پرهیزکاری و خودپایی (بتقوى اللّه)
2- برپا داشتن نماز (إقام الصّلاة)
3- پرداخت زکات (إیتاء الزّکاة)
4- بخشیدن لغزش های دیگران (بمغفرة الذّنب)
5- فرو بردن خشم هنگم غضب (کظم الغیظ)
6- پیوند با خویشاوندان(صلة الرّحم)
7- همکاری با برادران دینی (مواساة الإخوان)
8- کوشش در تأمین نیازهای برادران دینی در هنگام سختی و آسانی (السّعى فى حوائجهم فى العسر و الیسر)
9- بردباری، هنگام نادانی(الحلم عند الجهل)
10- انجام امور دینی با فهم وشناخت التّفقّه فى الدّین
10- انجام امور دینی با فهم وشناخت التّفقّه فى الدّین
11- استواری در کارها (التّثبیت فى الأمور)
12- هم عهدی و پیمان بستن با قرآن (التّعاهد للقرآن)
13- خوش اخلاقی (حسن الخلق)
14- امر به معروف (الأمر بالمعروف)
15- نهی از منکر(النّهىعن المنکر)
16- دوری از همه زشتی ها (اجتناب الفواحش کلّها)
17- بر تو باد به نماز شب (علیک بصلاة اللّیل)
17- بر تو باد به نماز شب (علیک بصلاة اللّیل)
18- بر تو باد به صبر (علیکبالصّبر)امام علیه السلام، سفارش به صبر را 3 بار تکرار می فرمایند.
19- انتظار فرج(انتظار الفرج)______________________________________________
متن توقیع شریف:
التّوقیع الذّى خرج إلیه(ابو الحسن على بنالحسین بن موسى ابن بابویه ) من حضرة مولانا الإمام العسکرى علیه السّلام،بنقل صاحب«الإحتجاج»و غیره بهذه الصورة:
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم الحمد للّه ربّ العالمین،و العاقبة للمتّقین،و الجنةللموحدّین،و النّار للملحدین،و لا عدوان إلاّ على الظّالمین،و لا إله إلاّ اللّه أحسن الخالقینو الصّلاة على خیر خلقه محمّد و عترته الطّاهرین،أمّا بعد أوصیک یا شیخى و معتمدىو فقیهى أبا الحسن علىّ بن الحسین القمى؛وفّقک اللّه لمرضاته،و جعل من صلبکأولادا صالحین برحمته،بتقوى اللّه و إقام الصّلاة و إیتاء الزّکاة فانّه لا تقبل الصّلاةمن مانعى الزّکاة.
و أوصیک بمغفرة الذّنب،و کظم الغیظ،و صلة الرّحم،و مواساة الإخوان،و السّعى فى حوائجهم فى العسر و الیسر،و الحلم عند الجهل،و التّفقّه فى الدّین،و التّثبیت فى الأمور،و التّعاهد للقرآن،و حسن الخلق و الأمر بالمعروف و النّهىعن المنکر،قال اللّه عزّ و جلّ«لاٰ خَیْرَ فِی کَثِیرٍ مِنْ نَجْوٰاهُمْ إِلاّٰ مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍأَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاٰحٍ بَیْنَ اَلنّٰاسِ»
و اجتناب الفواحش کلّها،و علیک بصلاة اللّیل،فانّالنّبىّ أوصى علیّا علیه السّلام،فقال:یا علىّ علیک بصلاة اللّیل ثلاث مرّات،و من استخّفبصلاة اللّیل فلیس منّا،فاعمل بوصیّتى،
و أمر شیعتى،حتّى یعملوا علیه،و علیکبالصّبر و انتظار الفرج،فانّ النّبى قال:أفضل اعمال امّتى انتظار الفرج لا تزالامّتى و لا یزال شیعتنا فى حزن حتّى یظهر ولدى الّذى بشّر به النّبىّ،انّه یملاء الأرضعدلا و قسطا،کما ملئت ظلما و جورا فاصبر یا شیخى،و أمر جمیع شیعتى بالصّبر،فانّالأرض للّه یورثها من یشاء من عباده،و العاقبة للمتّقین،
و السّلام علیک و على جمیعشیعتنا و رحمة اللّه و برکاته،و حسبنا اللّه و نعم الوکیل؛نعم المولى و نعم النّصیر .//22
(روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات جلد 4 صفحه 273)