بسم الله الرحمن الرحیم
احسان یا نیکوکاری حقیقی، به کارهایی گفته می شود که در نظر همه ی انسان ها با هر قوم و نژاد و عقیده، خوب و نیک قلمداد شود. در جامعه و محل زندگی نیز که معمولا اکثر افراد از عقاید کلی مشترکی بهره مند هستند، درک درستی و نیکویی کارهای پسندیده با سرعت و سهولت بیشتری انجام می پذیرد و با وضوح بیشتری نمایان و مشهور می شود.
در یک جامعه محدود و شناخته شده، انسانهای درستکار و اعمال و رفتار شایسته آنها بزودی مشهور و زبانزد شده و علی رغم شهرت و آبروی دوچندانی که برای نیکوکار فراهم می کند، خود او را از درستکاریش بهره مند می سازد.
اساسا انسانهای نیکوکار، گذشته از اینکه از طبع و خوی بلند انسانی بهره مند هستند، رضایت خاصی از نوع رفتار خویش در جامعه دارند. آرامشی که شامل حال نیکوکار می شود آنقدر شیرین و بزرگ و تاثیرگذار است که تا دقایق و ساعتها بعد از انجام کار پسندیده اش، او را از افکار و نیات پست غیر انسانی باز می دارد و در صورت تدوام اینگونه زیستن، این انسان بیش از پیش تربیت و رشد یافته و ویژگیهای اخلاقی شایسته در وجودش نهادینه می شود.
انسان نیک کردار، نه تنها از تعریف و تمجید دیگران بی نیاز می گردد بلکه خود به عاملی فعال و اثرگذار در تربیت انسانهای درستکار بدل می شود. چه اینکه دعوت دیگران به نیکوکاری بر اساس اعمال و رفتار شایسته بسیار موثر تر از سخن گفتن و دعوت زبانی است.
البته در نقطه مقابل نیک رفتاری، کاریهای ناپسند و زشت نیز، آثار بد فراوانی به همراه دارد که بیش از همه خود فرد را آزار میدهد و نتایج شوم آن با سلب آرامش و راحتی، او را از مسیر صحیح زندگی و رفتن به سمت کمال و تعالی باز می دارد.
بنابر این مقدمه، و از آنجا که نیک رفتاری در جامعه از جهت فردی و درونی، برای فرد نیکوکار بسیار مهم و درخشان خواهد بود و بدرفتاری نیز بیش و پیش از هرکسی خود انسان زشت کردار را هدف قرار میدهد، می توان به اجمال نتایج زیر را برای آثار رفتار فردی برشمرد:
اول: نیکوکاری، زبان مشترکی بین همه انسانها با هر دین و فرهنگ و نژاد است و مهمترین و موثرترین عامل برای ایجاد انس و الفت بین انسانها و از بین بردن دشمنی ها و بدی هاست. در مقابل زشت کرداری از بین برنده محبتها و نزدیکی ها و بدترین عامل برای از هم پاشیدن زندگی اجتماعی انسانهاست.
دوم: نیک رفتاری به شرط تداوم، قوی ترین عنصر تربیت انسان و جامعه سالم و رو به رشد است. بد کرداری نیز قوی ترین عنصری است که انسان را رفته رفته از رشئ تعال مایوس کرده و به رشد رذایل اخلاقی در وجودش کمک می کند تا او در فکر و عمل به انسانی بد و مضر تبدیل شود.
سوّم: آنچنان که در وهله ی اوّل، خود انسان از درستکاری خودش بهره مند می شود و سلامتی جسم و روان و تعالی روح خودش را تضمین می کند، در صورت بدکاری نیز، نخستین کسی که از رفتار ناشایستش ضرر می کند، خود اوست و در همین راستا به خودخواهی و خودبینی گرفتار شده و از تعالی روح و رسیدن به کمالات انسانی، فاصله خواهد گرفت.
چهارم: کردار و رفتار نیکو، دیگران را در برابر انسانِ نیک رفتار، به احترام و تحسین وادار می کند و از این جهت فرد به دور از هر تحقیر و توهین و در جایگاه شایسته انسانی خود قرار گرفته و از ارتکاب رفتار و اعمال ناشایسته غیر انسانی اجتناب خواهد کرد. در مقابل، بدکردار، جایگاه انسان را پست و بی بها کرده و سرزنش و توهین قرین زندگی اجتماعی اش می گردد تا آهسته آهسته بپذیرد ارزش زیست انسانی و متعالی نداشته و انجام هر کار نادرست و غیر انسانی را برای خودش جایز قلمداد کند.
پنجم: آرامش و تعالی انسان بطور کامل در جامعه ی سالم فراهم می شود پس اگر یکایک انسان ها کارهایشان خوب باشد گذشته از اینکه بطور شخصی از منافع خوبی رفتار خودشان بهره مند می شوند، دیگران را نیز به رفتار خوب تشویق می کنند و نهایتاً جامعه ی سالم و خوبی برای یک زندگی سعادتمند مهیّا می نمایند . فرد بدکردار، فساد فکر و عملش را به جامعه تزریق و تلقین خواهد کرد و با تنفس در فضای آلوده ای که خود ایجاد کرده به شیوع و گسترش بیشتر بدیها همت می گمارد و به سرعت زندگی همراه با خوبختی را از دست خواهد داد.
ششم: انسان نیکوکار با دانستن اینکه انجام کارهای خوب، به نفع خودش است، نه تنها از انجام رفتارهای ناپسند فاصله می گیرد بلکه رفته رفته، از مفاسد اخلاقی من جمله غرور ، عُجب ، تکبّر بیزار خواهد شد. چرا که این صفات ناپسند و زشت هستند که هر انسانی را به کارهای ناروا وادار می کنند.بدکرداری برعکس نیکوکاری، صفات رذیله و غیر انسانی را تحریک و تهییج کرده و بیش از همه فرد را به خودبرتربینی کاذب و تفاخر و تکبر وادار می سازد تا از این راه نداشته های انسانی اش را بایابد که هرگز هم موفق نخواهد شد.
و نهایتا اینکه، آرامش روحی و رضایت وجدان از انجام نیکوکاری، انسان را به رضایت اطرافیان که بزرگترین نشانه رضایت خدا از اوست، نایل می کند و این در حالیست که بدکرداری، مهمترین عامل تضییع حقوق دیگران و ناراضی سازی اطرافیان است و این بزرگترین و خطرناکترین نشانه نارضایتی خداوند متعال و نزدیکی خشم و غضب اوست.
خداوند متعال نیک رفتاری و نتایج فراوان فردی و اجتماعی آن را به همراه بدکرداری و آثار شوم آن را در کلامی کوتاه اما عمیق و زیبا، اینگونه توصیف می فرماید:
"اِن اَحسَنتُم اَحسَنتُم لِاَنفُسِکُم وَ اِن اَسَأتُم فَلَها"
اگر(به دیگران) نیکی کنید به خود نیکی کرده اید و اگر (به دیگران)بدی کنید به خود بدی کرده اید/ الإسراء 7