Leader
30 آبان 1396 ساعت 08:00

شرح دعای 8 صحیفه سجادیه.قسمت 1

شرح دعای هشتم صحیفه سجادیه :

این دعای شریف همونطور که عرض شد در عبارتهای متعدد به خداوند متعال پناه میبریم از صفات و اعمال و رفتارهای بد. برای بدسنت اوردن یک درک کلی از این دعای شریف لازمه متذکر بشم در این دعا با 4 دسته از بدیها روبرو میشیم:

  1. 1.صفات بد. یعنی خو و منش درونی که ممکنه در وجود هر انسانی باشه و ربطی به اعمالش یا دینش یا فرهنگ و ملیتش نداره بلکه به عنوان یک انسان ممکنه این صفات بد درونش باشه.
  2. 2.اعمال بد. یعنی عده ای از صفات بد هستند که بدلایلی عملی میشن
  3. 3.اخلاق یا اعمال زشت فردی
  4. 4.اخلاق یا اعمال زشت اجتماعی

البته در انتهای دعا حضرت سجاد علیه السلام از یک نوع از اتفاقات بد نیز به خدا پناه میبرند که میتونه در عین بد و زشتی، محصول همان اخلاق و اعمال زشت فردی و اجتماعیه انسان باشه.

1.

بسم الله الرحمن الرحیم

اللّهُمّ إِنيّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَيَجَانِ الْحِرْصِ، وَ سَوْرَةِ الْغَضَبِ، وَ غَلَبَةِ الْحَسَدِ، وَ ضَعْفِ الصّبْرِ، وَ قِلّةِ الْقَنَاعَةِ، وَ شَكَاسَةِ الْخُلُقِ، وَ إِلْحَاحِ الشّهْوَةِ، وَ مَلَكَةِ الْحَمِيّةِ

در نخستین فراز از دعای 8 صحیفه سجادیه، امام زین العابدین علیه السلام از 8 بد و صفت بد به خدا پناه میبرند که کم و بیش شناخته شده هستند:

1-حرص 2-غضب 3-حسد 4-کم صبری 5-کم قناعتی 6-سخت گیری 7-زیاده خواهی 8-تعصب بیجا

ابتدا به معنای ظاهری و ساده ی این صفات هشتگانه اشاره میکنم بعد نکته اصلی و مهم این فراز رو عرض میکنیم.

حرص: صفتی درونیست به معنای مترصد و در کمین موقعیت بودن. یعنی اینکه انسان در هر حالت و شرایطی که هست حواسش باشد که اگر چیزی قابل بدست اوردن بود بسرعت مال خود کند. هماطور که در زندگی مشاهده میکنیم برخی افراد همواره در کمین بدست آوردن اموال بیشتر و بیشتر هستند، بدون اینکه از دارائهای فعلیشان استفاده درست و بجا کنند. این صفت که نوعی زیاده خواهی با ریشه درونی و بدون داشتن نیاز و ظرفیت است و به قول معروف "همیشه چشمش دنبال مال مردم است" یکی از زشت ترین صفاتیست که ممکنه هر کدوم از ما داشته باشیم / طبعا حرص و زیادخواستن و سیری ناپذیری ممکن است خوب یا بد باشد و آنچه در این دعا مورد نظرست و از ان به خدا پناه میبریم سیری ناپذیری در مادیات و چیزهاییست که انسان را از شناخت خود و خدا دور میکند.

امام سجاد علیه السلام در خصوص حرص از عبارت "هیجان الحرص" استفاده میکنند که میتواند اشاره به این داشته باشد که انسانهای حریص بدون برنامه و منطق و نیاز واقعی بدنبال جمع آوری اموال هستند و چه بسا هرگز از آنچه جمع میکنند استفاده نکنند.

غضب یا خشم دومین صفتی است که از آن به خدا پناه میبریم. امام علیه السلام این صفت بد رو با "سورة" در کنار هم بکاربردند تا ذات این صفت زشت رو بهتر نشون بدن چرا که خشم حالتی جهشی داره و موقعی که اتفاق میفته فرد خشمگین گمان میکنه حقیقتا بر طرف مقابل برتری داره و شاید به همین دلیل باشه که بسیاری از بدیهای عملی و اخلاقیه انسان رو برگرفته از غضب میدونند.

البته با این صفتی که امام علیه السلام برای غضب بکار میبرند مشخص میشه که نوع خاصی از غضب مد نظره که عموما در فارسی بهش پرخاشگری میگن.

حسد: نوعی از آرزومندیست که با سوء نیت همراهه یعنی اگر انسان طالب چیزی باشه و در عین حال مالک اون چیز رو لایق ندونه و فقط خودش رو لایق داشتن اون چیز بدونه، به این حالت حسد گفته میشه. بنابراین صرف اینکه انسان آرزوی داشتن چیزهایی را بکنه اشکالی نداره و بلکه لازمه زندگی رو به رشد است و مشکل و بدی موقعی ایجاد میشه که دیگران رو لایق این چیزی که دنبالش هستیم ندونیم و فقط برای خودمون بطلبیم.

متاسفانه صفت زشت حسادت، بسیار عمیقه و بر روی بسیاری از اخلاق و اعمال انسان تاثیر میذاره و یکی از ریشه ای ترین صفات بد و زشته که باید مراقب باشیم در قلب و درونمون ایجاد نشه که ریشه کن کردنش بسیار سخته. و تا فرد رو به خاک سیاه نشونه دست از سرش برنمیداره.

امام علیه السلام با بکار بردن عبارت "غلبة الحسد" به نوعی اشاره میفرمایند که این صفت زشت همه ابعاد وجودی انسان رو دربرخواهد گرفت و اینطور نیست که به یک چیز یا یک خلق بد منحصر باشه. بلکه بدنبالش، خیانت در امانت، دروغ و بدیهای دیگری رو میاره.

خب طبیعتا با شنیدن این مطالب ممکنه انسان در فکر فرو بره و گمان کنه یا حتی یقین کنه این صفات بد درونش هست؛ مشخصه که دنبال راه چاره میگرده. نکته جالب و زیبای این دعا همینه که صفات بد رو با ترتیب خاصی بیان میکنه درد و درمان رو بشناسونه لذا در صفات بعدی میبینیم که ریشه اون 3 صفت زشت و طبیعتا راه مقابله با اونها مشخص میشه.

اولین مورد "ضغف الصبر" است . کم صبری که گریبان خیلی هامون رو گرفته اگر مورد دقت قرار بگیره متوجه میشیم که "حرص"،"غضب"و"حسد" هر سه بر اثر کم صبری بروز پیدا میکنند. اگر کسی صبور باشه تا چشمش به چیزی افتاد که حتی مفت بود یا تعارفی و نذری بود یا بی صاحب بود یا به هر نحو بدست اوردنش سخت نبود، سریع خودش رو نمیبازه و اصطلاحا"حرص نمیزنه"بلکه آرامش خودش رو حفظ میکنه و فکر میکنه آیا به فلان چیز نیاز دارم یا نه و اگر نیاز دارم میتونم اینی که الان پیش روی من هست رو بردارم یا نه و خلاصه با این صبوری کردن از شر "حرص" خلاص میشه.

درباره غضب هم که بسیار روشنه. انسانهای صبور خیلی کم خشمگین میشن و خیلی راحتتر میتونن خشمشون رو کنترل کنند و تقریبا انسان مطمئنه اگر یک فرد صبور خشمگین بشه، قطعا به حق غضب کرده و قصد تعدی و ظلم به دیگران نداره.

حسادت هم دقیقا ریشه در کم صبری داره. یعنی وقتی انسان نعمت و امکاناتی رو در اختیار دیگران میبینه اگر صبور باشه، به قابلیتها و لیاقتهای فرد هم توجه میکنه و حتی اگر واقعا طرف مقابل لایقت چنین امکاناتی رو نداشت، انسان بخاطر صبوری، به اصل داشتن اون نعمت فکر میکنه و با این فرصتی که برای فکر کردن اختصاص میده از مقایسه کردن خودش با کسی که صاحب نعمتی هست، اجتناب میکنه. لذا اگر اون رو برای خودش ضروری هم بدونه به اون فرد کاری نداره و صرفا برای خودش هم میخواد و از حسادت رهایی پیدا میکنه.

پس امام سجاد علیه السلام یکی از ریشه های "حرص"،"غضب"و"حسد" رو کم صبری میدونند و از همه اینها به خدا پناه میبرند

مورد بعدی که بازهم جنبه ی ریشه ای داره بحث کم قناعتی است . انسانهای قانع عموما چشمشون دنبال اموال و امکانات دیگران نیست لذا به اون 3 صفت کمتر مبتلا میشن و اگر هم مبتلا بشن ساده تر و سریعتر از شرش خلاص میشن. لذا قناعت کردن و اکتفا کردن به آن چیزی که فعلا در اختیار انسانه، یکی از راههای مهم و موثر خشکاندن ریشه ی "حرص"،"غضب"و"حسد" است. به زبان امروز، قناعت یعنی مصرف کم. انسانهای قانع انسانهای کم مصرفی هستند و مصرف کم جلوی بسیاری از ناهنجاریهای و بدیهای خلق و خوی انسان رو میگیره چرا که مصرف زیاد و ریخت و پاش، صفات زشتی چون "حرص"،"غضب"و"حسد" رو بدنبال خودش بوجود میاره.

ان شاءالله که بتونیم انسانهای صبور و قانعی باشیم تا اگر خدای نخواسته صفات زشت "حرص"،"غضب"و"حسد" در وجودمون هست، قابل مدیریت کردن باشه.

یک نکته کوتاه هم عرض کنم و برای امروز کافیه:

غذای کم و ساده و همچنین آرام و صحیح خوردن غذا، یکی از اصلیترین راههای بدست آوردن صبر و قانع بودنه که ان شاءالله در آینده درباره ش بیشتر صحبت میکنیم. فعلا همینقدر بدونیم که می بایست صبور و قانع باشیم و برای اینگونه بودن لازمه غذای ساده و کم بخوریم اونم با آرامش و بطور صحیح.

Template Design: