...إِلَهِی لَمْ أُسَلِّطْ عَلَى حُسْنِ ظَنِّی قُنُوطَ الْإِیَاسِ وَ لا انْقَطَعَ رَجَائِی مِنْ جَمِیلِ کَرَمِکَ

 

این فراز از مناجات یکی از مهمترین مشکلات ما را در قالب دعا تبیین میکند و راهکار برون رفت از آن را هم بیان میفرماید. مومنین اکثرا یا بخاطر نداشتن حسن ظن به خدا، دچار مشکلات اعتقادی و عملی و نهایتا خروج از مسیر هدایت میشوند یا اینکه توان حفظ حسن ظن شان به خدا را ندارند. در این فراز ابتدا به دو عامل بهم تنیده که حسن ظن و خوش گمانی بنده را نسبت به خدا سلب میکند، اشاره میفرماید و گوئی همزمان علاج این مصیبت را نیز متذکر میگردد.

در زبان عربی، الفاظ مختلفی برای بیان حالت و حس ناامیدی وجود دارد من جمله لفظ "قنوط" و همچنین لفظ "یأس" اما این دو در عمل یک تفاوت اساسی با یکدیگر دارند. بدین معنا که هر گاه از کلمه "قنوط و قنط "استفاده شود منظور این است که عامل و مسبب ناامیدی، یک امر بیرونی است و هرگاه از کلمه "یأس" استفاده شود منظور عوامل درونی و نفسانی است که انسان را به ناامیدی میکشاند.

جالب اینکه امام علیه السلام با گذاشتن هر دو لفظ در کنار هم، این پیام را به ما میدهند که هرگاه خوش گمانی و حسن ظنت به خدا کم شد یا از بین رفت بدان، یک عامل بیرونی در کنار تو قرار گرفته و رفته رفته تو را ناامید کرده است، شاید مهمترین مصداق برای این اتفاق تلخ و این عامل بیرونی، دوست و رفیق و همراه و همنشین ناشایست باشد و به عبارت بهتر و دقیق تر، شیطان انسی!

اما بخش دوم این فراز، ریشه اصلی امید را نشان میدهد. امام علی علیه السلام بعد از آنکه انسان مومن را-در قالب دعا- از عوامل ناامید کننده ای که باعث سوء ظن به خدا میشود، برحذر میدارد بلافاصله نشانی امید صحیح و نتیجه بخش را نیز ارائه میفرماید! و آن شایستگی ها و بزرگواری های خداوند متعال در دستگیری از بندگان است.

گرچه در این فراز نکات بیشتری وجود دارد اما به بیان یک نکته اکتفا میکنم و آن اینکه اگر در بخش اول این فراز به نوعی پیام ناامیدی از خود و دیگران به مشام میرسد، در بخش دوم سریعا و بلافاصله، منشاء حقیقی و اصلی امید که کَرَم و بزرگواری خداست، بیان میگردد؛ گوئی امام میخواهند بفرماید: هرگاه از خودت ناامید شدی و از نفست گذشتی، آنگاه مشمول کَرَم الهی خواهی شد.

خدای من! بر خوش بینی من- به خودت- ناامیدی و ممانعت را مسلط مفرما و امیدم را از بزرگواری زیبا و شایسته ات جدا مساز!

 

Template Design:Dima Group