Leader
04 آذر 1396 ساعت 03:40

شرح مناجات شعبانیه 14

...اِلهی اِنَّ مَن اِنْتَهَجَ بِکْ لَمُسْتَنیرٌ وَ اِنَّ مَنْ اِعْتَصَمَ بِکَ لَمُسْتَجیرٌ وَ قَدْ لُذتُ بِکَ یااِلهی فَلا تُخَیِّبْ ظَنّی مِنْ رَحْمَتِکَ وَ لا تَحْجُبْنی عَن رَأفَتِک

 

یکی از مبانی معرفتی پُرکاربرد و مهمی که از آیات قران و روایات مستند برداشت و فهم میشود آثار وضعی ایمان و عمل صالح است که علم و آگاهی به آن، بسیار راهگشا و امیدبخش و صد البته بصیرت افزاست.

از نظر معرفتی، ایمان مساوی و بوجود آورنده "نور" است و عمل صالح مساوی و بوجود اورنده "انسانیت. یعنی کسی که در قلبش ایمان به خدا و آخرت دارد، قطعا چهره ای نورانی دارد و نداشتن ایمان مساوی با تیرگی و تاریکی چهره است.

اعمال صالحه نیز چهره فرد را انسانی کرده و اعمال زشت، چهره فرد را حیوانی میسازد. البته نوع عمل در ویژگیهای ظاهری فرد موثر است و به همین سبب در قرآن و روایات، حقیقت برخی از اعمال بیان شده است.

در این فراز شریف از مناجات شعبانیه، حضرت امیرالمومنین علیه السلام به نکات ظریف و دقیقی در خصوص نور ایمان، اشاره میفرمایند که بسیار مهم و راهگشاست.

به فرمایش ایشان، هرکس که رابطه قلبی و مستحکمی با خدا داشته باشد، نورانی و بهره مند از نور است و این ارتباط را در "رفتن به راه خدا" تبیین میفرمایند. یعنی هم ایمان هم عمل صالح را در این فراز مورد توجه و توضیح قرار داده اند.

نکته جالب اینکه حضرت برای توضیح مسیر زندگی مومنین از کلمه "نهج" و در باب "افتعال" استفاده کرده و "انتهج" را به کار برده اند. در زبان عربی استفاده از باب افتعال بیانگر اقدامی اشتراکی است. یعنی اگر کسی بخواهد به سمت خدا حرکت کند و زندگی اش خدائی شود، می بایست خدا هم حرکت او را بخواهد وگرنه این اتفاق در زندگی کسی رخ نخواهد داد و این دقیقا نکته ای است که به نورانیت یا تاریکی چهره افراد برمیگردد.

یعنی اگر کسی گمان میکند که بدنبال نزدیک شدن به خداست و سعی دارد زندگی اش را در این راه قرار دهد، اگر جواز و رضایت و اشتراک خدا را هم به همراه داشته باشد، پس قطعا چهره ای نورانی خواهد داشت وگرنه تلاشهای ظاهری او بی نتیجه خواهد بود.

البته امام علی علیه السلام به این نکته و رمز اکتفا نکرده و راز دیگری را نیز با اهل معنا در میان میگذارند. اینکه مومن حقیقی و کسی که از نور ایمان بهره مند است، اتصال و پیوستگی همیشگی با خدا دارد و اگر کسی چنین باشد و در همه مراحل زندگی و همه شئونات زندگی به خدا وصل باشد، در پناه و سایه حمایت خدا قرار خواهد گرفت.

پس در این فراز چند شاخصه برای مومن حقیقی بیان میگردد:

1-مومن نورانی است

2-تلاش مومن برای خدائی ساختن زندگی، از سوی خدا هم مورد تایید است و این راه با مشارکت بنده و خدا طی میگردد.

3-مومن حقیقی مداوما به خدا متصل است و هرگز دست از دامان الهی نمیکشد.

4-مومن حقیقی همواره و در همه مراحل زندگی تحت حمایت و پناه خداست.

نکته ی کاربردی که در این خصوص وجود دارد این است که "شیطان" همواره سعی میکند ارتباط همیشگی انسان را با خدا قطع کند و این تلاش او با ترفندهای خاصی همراه است اما عموما در حالیکه فردی از روی خطا یا ضعف یا جهل به گناهی مبتلا میگردد، شیطان با القای این مطلب که دیگر ارتباطت با خدا قطع شده پس توبه نکن و تلاش بیهوده انجام نده، این انسان غفلت زده را رفته رفته از خدا جدا میسازد اما مومن می بایست آگاه باشد که اگر خطایی هم از او سر زد هرگز نگذارد ارتباطش با خدا قطع شود و با انجام کارهای خوب و صحیح و توبه و اصلاح اشتباهش، باعث تقویت ارتباط با خدا شود.

اما شاید سوال شود که منشاء نورانیت مومن کجاست و اصلا این نور را از کجا میتوان بدست آورد؟

پاسخ این سوالات در بخش بعدی این فراز زیبا نهفته است.

امام در ادامه تبیین نورانیت و لوازم نورانیت مومن حقیقی، میفرماید خدایا من برای اینکه در زمره مومنین نورانی قرار بگیرم در حالی به تو رو کردم که نسبت به تو و رحمت تو، حسن ظن و امید دارم، این امید را قطع نکن. از این خواسته امام میشود فهمید که اگر کسی طالب نور ایمان در قلب و چهره است می بایست به خدا و رحمت و بخشایش خدا، حسن ظن داشته باشد. اما راز معرفتی دیگری که در این فراز بدان اشاره میشود، بحث رأفت خداست.

از نظر امام علی علیه السلام در کنار حُسن ظن به رحمت خدا، برخورداری از رأفت الهی هم لازمه داشتن قلب و چهره ای نورانی است. رأفت در زبان عربی، به معنای محبت و دوست داشتن عمیق و شدید است و با توجه به آیات و روایات در خصوص این صفت الهی، در می یابیم که "رأفت" جنبه ی عمومی نسبت به بندگان نداشته و خاص مومنان است!

پس با این توضیح متوجه میشویم این فراز زیبا در ادامه فراز قبلی که در خصوص محبت دوسویه بین بنده و خدا بود، ریشه ی نورانیت مومن و هدایت او بسوی خدا را نیز "محبت" میداند.

پیش از اشاره به ترجمه این فراز به نکته جالب دیگری نیز اشاره میکنم که ان شاءالله یادگاری برای شما بزرگواران باشد!

همانطور که میدانیم امام رضا علیه السلام، مشهور به رأفت هستند و ما ایشان را امام رئوف خطاب میکنیم. گرچه همه اولیاء الهی اهل رأفت هستند اما این صفت، نسبت خاصی با ایشان دارد، علت این امر این است که در بین اولیاء الهی، امام رضا علیه السلام عهده دار و والی عالم نور هستند و همه انوار در اختیار و ولایت مطلق ایشان است! از نظر اهل معنا، هیچ حرکتی در عالم نور اتفاق نمی افتد مگر به مدد امام رئوف!

 

خدای من! آنکس که راه تو را در پیش گرفت، از نور بهره مند است و آنکس که تو دستاویزش باشی، در پناه توست! و من نیز به تو رو کرده و پناهنده گشته ام؛ پس امیدم را از رحمت خود قطع نکن و بین من و مهربانی ات فاصله مینداز!

 

Template Design: