Leader
02 آذر 1396 ساعت 05:12

شرح مناجات شعبانیه 12

... إِلَهِی انْظُرْ إِلَیَّ نَظَرَ مَنْ نَادَیْتَهُ فَأَجَابَکَ وَ اسْتَعْمَلْتَهُ بِمَعُونَتِکَ فَأَطَاعَکَ یَا قَرِیبا لا یَبْعُدُ عَنِ الْمُغْتَرِّ بِهِ وَ یَا جَوَادا لا یَبْخَلُ عَمَّنْ رَجَا ثَوَابَهُ

 

همانطور که پیش از این عرض شد از این فراز مناجات عارفانه ی شعبانیه به بعد در سطحی عالی و عرشی، با خدا نجوا میگردد و بی شک کسانی از این ادعیه بهرمند خواهند شد که پیش از این دل، صاف و صیقل نموده باشند.

 

در زبان عرب هرگاه از کلمه "نظر" برای دیدن استفاده شود منظور دیدنِ با توجه و تامل و به نوعی دیدن از روی میل و رغبت است. در فارسی به چنین دیدنی، خیره شدن می گوئیم که اگر با کمی دقت و ظرافت به واژه عربی "نظر" بیاندیشیم پی میبریم که در ادبیات و کلام عرب، نه تنها "نظر" و "نظیر" هم خانواده هستند بلکه ارتباط معنایی عجیب و جالبی نیز با یکدیگر دارند بدین معنا که اگر کسی از روی توجه و محبت به دیگری نظر کند و به قول فارسی در چشمان او خیره شود، - شاید از این جهت که صرفا در چنین حالتی، تصویرش در چشم او می افتد- نظیر و شبیه و همانند او میشود و این کنایه از نزدیکی قلبی و عاطفی به یکدیگر است و عجیب تر اینکه واژه "انتظار" به معنای چشم براه بودن نیز هم خانواده ی با "نظر" و برگرفته ی از آن است.

در قرآن کریم دهها بار از این لفظ و مشتقات آن و جملگی با مفهوم ِ نگاه از روی توجه و تامل، استفاده شده که اهمیت این موضوع را میرساند.

امام علی علیه السلام در این فراز از مناجات عظیم شعبانیه نکته ظریف و دقیق معرفتی را بیان میفرمایند که جز بر اهل سرّ و اهل علم و عمل پوشیده است. ایشان با اینکه در ابتدای دعا، از خدا خواسته بودند که "خدایا وقتی با تو نجوا میکنم رو به من کن" اما پس از چند فراز عرفانی حالا به این اوج میرسند که : "خدای من به من نگاه کن همانند نگاه به کسی که تو او را فرا میخوانی و او -بعد از خواندن تو- پاسخت را میدهد"

این درخواست خصوصا وقتی با لفظ "نظر" مطرح گشته، بیانگر یک ارتباط قلبی مستحکم بین بنده و خداست؛ در حالیکه به زبان ما، خدا برای دیدن و شنیدن حرفهای بنده اش، دلتنگ شده و او را به مقام مناجات فراخوانده است. او خدایی ست که مشتاق دیدار بنده ی خویش است و با دقت به او می نگرد!

جالب تر و عجیب تر اینکه امام بلافاصله میگویند: خدایا! تو این بنده را به کاری که میخواستی گماشتی و مامور کردی و او پذیرفت! البته نکته بسیار عجیبتر این است که اینجا خدا، از بنده اش طلب یاری میکند! گوئی همانطور که بنده درخواست هایش را از خدا می طلبد؛ خدا نیز درخواستهایی- نه اوامری- از بنده اش دارد و این اشاره به همان معنای عمیق "نظر" و محبت و دلدادگی مستتر در آن دارد.

امام علیه السلام لطافت قُرب الهی را محدود در این نکته ندانسته و اوج بالاتری را نیز برمیشمرند که قطعا جز در شأن خودش یا همچون خودش، سزاوار و ممکن نیست.

برای درک بهتر این نکته، لازم است متذکر شوم، وصل و قُرب، اصالتا دائمی نیست و عاشق و مشتاق همواره از یک جدائی و فاصله ی متناوب، در رنج و سختی است!

اما در این دعا و در این اوج عرفانی و عاشقانه، بنده ای که از وصال محبوب غافلگیر و در عین حال خرسند شده، دیگر دچار رنج دوری و جدائی نمیشود چرا که خدا "نزدیکی" معرفی میشود که از این بنده خاص، دور نمیگردد.

و اتفاقا این میهمان، یا شاید میزبان، با سخاوت تمام و دست پُر هم آمده و به قول ما خدا برای دیدار با بنده ی خاص خود، با دست پُر و هدیه و سوغات، آمده تا دل او را شاد کند!

با این توضیحات، مروری میکنیم بر ترجمه این فراز بسیار لطیف و زیبا از مناجات شعبانیه:

خدای من! به من نگاه کن؛ همانند نگاه بر کسی که او را فرامیخوانی و او پاسخت را میدهد! و او را برای یاریِ خودت به کاری می گماری و او سر می سپرد! ای نزدیکی که دور نمیگردی از کسی که محو دیدار تو گشته و ای بخشنده ای که بُخل نمی ورزی با کسی که به پاداش تو امید بسته است!

 

Template Design: